Chuyên mục: Lan&Điệp
Cải lương 'Lan và Điệp'
- phiên bản Ngọc Huyền & Kim Tử Long
Sưu tầm
Thứ Hai, 4 tháng 5, 2026
Thứ Năm, 30 tháng 4, 2026
9 Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản Phi Nhung & Mạnh Quỳnh - 2000
Chuyên mục: Lan&Điệp
Cải lương 'Lan và Điệp'
- phiên bản Phi Nhung & Mạnh Quỳnh
Sưu tầm
Phi Nhung - ca sĩ đam mê diễn xuất
Ca sĩ Phi Nhung từng gây sốt khi đóng cặp Mạnh Quỳnh trong vở cải lương kinh điển "Lan và Điệp" thập niên 2000.
Hơn 30 năm theo nghề, ngoài sở trường hát nhạc dân ca - quê hương, Phi Nhung còn ghi dấu ấn khi lấn sân diễn xuất với các vở cải lương vang bóng một thời. Sau khi chị qua đời, nhiều khán giả tìm xem lại Lan và Điệp (soạn giả Loan Thảo) - một trong số hiếm tác phẩm Phi Nhung từng diễn nguyên tuồng. Ra mắt năm 2000, vở gây sốt trong và ngoài nước, đến nay vẫn là một trong những tác phẩm cải lương được xem nhiều nhất trên Youtube với gần 15 triệu lượt.
Trong vở, chị và Mạnh Quỳnh tái hiện mối tình kinh điển của sân khấu miền Nam. Trước đó, khán giả thập niên 1970 từng thổn thức với lối ca diễn của nghệ sĩ Thanh Kim Huệ - Chí Tâm trong bản thu đầu tiên. Phi Nhung chọn cách thể hiện mới: tiết chế nét sầu khổ nhưng ánh mắt vẫn thoáng nỗi u uẩn. Trong đoạn Lan tiễn Điệp lên thành phố học, Phi Nhung diễn vẻ ngại ngùng xen lẫn thiết tha của một cô gái miền Tây trước lúc chia xa mối tình đầu đời.
Hơn 30 năm theo nghề, ngoài sở trường hát nhạc dân ca - quê hương, Phi Nhung còn ghi dấu ấn khi lấn sân diễn xuất với các vở cải lương vang bóng một thời. Sau khi chị qua đời, nhiều khán giả tìm xem lại Lan và Điệp (soạn giả Loan Thảo) - một trong số hiếm tác phẩm Phi Nhung từng diễn nguyên tuồng. Ra mắt năm 2000, vở gây sốt trong và ngoài nước, đến nay vẫn là một trong những tác phẩm cải lương được xem nhiều nhất trên Youtube với gần 15 triệu lượt.
Trong vở, chị và Mạnh Quỳnh tái hiện mối tình kinh điển của sân khấu miền Nam. Trước đó, khán giả thập niên 1970 từng thổn thức với lối ca diễn của nghệ sĩ Thanh Kim Huệ - Chí Tâm trong bản thu đầu tiên. Phi Nhung chọn cách thể hiện mới: tiết chế nét sầu khổ nhưng ánh mắt vẫn thoáng nỗi u uẩn. Trong đoạn Lan tiễn Điệp lên thành phố học, Phi Nhung diễn vẻ ngại ngùng xen lẫn thiết tha của một cô gái miền Tây trước lúc chia xa mối tình đầu đời.
Cử chỉ ấp úng, "gãi đầu gãi tai" của Lan khi dặn dò Điệp vừa gây tiếng cười, vừa gợi thương cảm.
Ở những cảnh sau, Phi Nhung càng dốc sức đi sâu tâm lý nhân vật. Chị diễn nỗi đau thấu tâm can của cô gái bị người tình phản bội hôn ước, nhưng vẫn gắng khuyên anh đối xử tốt với người đến sau. Hồi cuối, khi Lan sắp trút hơi thở cuối cùng ở chùa, biểu cảm của chị gợi thương xót khi kết hợp cùng những câu ca cổ:
Ở những cảnh sau, Phi Nhung càng dốc sức đi sâu tâm lý nhân vật. Chị diễn nỗi đau thấu tâm can của cô gái bị người tình phản bội hôn ước, nhưng vẫn gắng khuyên anh đối xử tốt với người đến sau. Hồi cuối, khi Lan sắp trút hơi thở cuối cùng ở chùa, biểu cảm của chị gợi thương xót khi kết hợp cùng những câu ca cổ:
"Lá bàng ngoài kia cũng ngập ngừng rơi trong gióTrên Youtube, nhiều khán giả cho biết khóc khi xem lại đoạn này. "Giờ thì Lan đã bỏ Điệp thật rồi", Thảo Vy viết.
Như nỗi buồn xưa chồng chất giữa tim sầu
Mỗi một giọt mưa là một dòng lệ nghẹn ngào
Mỗi chiếc lá bàng rơi như con thuyền nhỏ
Bơi ngược dòng về bến hẹn xa xưa...".
[...]
Tam Kỳ
Tam Kỳ
Chủ Nhật, 26 tháng 4, 2026
8 Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản Tài Linh & Vũ Linh - 1991
Chuyên mục: Lan&Điệp
Cải lương 'Lan và Điệp'
- phiên bản Tài Linh & Vũ Linh
Sưu tầm
Vũ Linh - Tài Linh và nghịch lý của cải lương
Mi Lan
Cải lương từng có thời hưng thịnh đến mức được khán giả khắp cả nước yêu thích từ Nam Bộ đến Bắc Bộ. Ở nhiều tỉnh phía Bắc có đoàn cải lương riêng, đi diễn quanh năm. Thời ấy Vũ Linh - Tài Linh và sự rực rỡ của cải lương đã ăn sâu vào ký ức thơ ấu của thế hệ 7X, 8X.
Vũ Linh - Tài Linh thời trẻ. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Vũ Linh – Tài Linh là thơ ấu
Ngọc Huyền, Kim Tử Long, Vũ Linh, Tài Linh... là thế hệ vàng của thời kỳ cải lương rực rỡ. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Cuộc sống càng hiện đại, cải lương càng mất vị thế
Lệ Thủy - Minh Vương thời trẻ, 2 nghệ sĩ nổi tiếng của sân khấu cải lương. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp
Vũ Linh - Tài Linh thời trẻ. Ảnh: Nhân vật cung cấpVũ Linh – Tài Linh là thơ ấu
Những năm cuối thập niên 1980, đầu thập niên 1990 thế kỷ trước, khi Tivi vẫn còn là vật dụng xa xỉ của nhiều gia đình, cải lương đã có thời kỳ đỉnh cao của mình.
Thơ ấu của thế hệ 7X-8X gắn liền với chiếc tivi đen trắng màn hình nhỏ xíu 14 inch “thần thánh”. Cả làng, cả xóm có khi chỉ một gia đình có tivi. Cứ cơm chiều xong, cả làng sẽ kéo đến gia đình có tivi, xếp dép ngồi kín sân kín ngõ, cùng nhau xem “Tây Du Ký 1986” và... cải lương.
Cải lương thời ấy phát triển rực rỡ với những nghệ sĩ vang danh, đến bây giờ họ vẫn được coi là thế hệ vàng của cải lương như: Minh Vương – Lệ Thủy, Minh Phụng – Phương Hồng Thủy, Vũ Linh – Tài Linh, Kim Tử Long – Ngọc Huyền...
Mỗi vở cải lương được phát sóng đều thu hút khán giả khắp làng trên xóm dưới, đứng vòng trong vòng ngoài vây quanh chiếc tivi 14 inch, đen trắng, tập trung xem.
Mỗi câu vọng cổ “đổ” xuống, khán giả vỗ tay râm ran. Vở “Lan và Điệp” được yêu cầu chiếu đi chiếu lại hàng tuần trên VTV. Khán giả ngồi nghe thấm từng câu hát, còn thuộc làu cả trích đoạn vọng cổ,
Thơ ấu của thế hệ 7X-8X gắn liền với chiếc tivi đen trắng màn hình nhỏ xíu 14 inch “thần thánh”. Cả làng, cả xóm có khi chỉ một gia đình có tivi. Cứ cơm chiều xong, cả làng sẽ kéo đến gia đình có tivi, xếp dép ngồi kín sân kín ngõ, cùng nhau xem “Tây Du Ký 1986” và... cải lương.
Cải lương thời ấy phát triển rực rỡ với những nghệ sĩ vang danh, đến bây giờ họ vẫn được coi là thế hệ vàng của cải lương như: Minh Vương – Lệ Thủy, Minh Phụng – Phương Hồng Thủy, Vũ Linh – Tài Linh, Kim Tử Long – Ngọc Huyền...
Mỗi vở cải lương được phát sóng đều thu hút khán giả khắp làng trên xóm dưới, đứng vòng trong vòng ngoài vây quanh chiếc tivi 14 inch, đen trắng, tập trung xem.
Mỗi câu vọng cổ “đổ” xuống, khán giả vỗ tay râm ran. Vở “Lan và Điệp” được yêu cầu chiếu đi chiếu lại hàng tuần trên VTV. Khán giả ngồi nghe thấm từng câu hát, còn thuộc làu cả trích đoạn vọng cổ,
“Điệp ơi, mai anh lên chốn thành đô nhà xe rực rỡ...”.
Ký ức thơ ấu của 7X-8X, sẽ là những buổi xem cải lương cùng cả xóm, khóc cùng cả xóm trước những trích đoạn tuồng cổ đẫm nước mắt trong “Lan và Điệp”, “Lá sầu riêng”...
Thời ấy, Vũ Linh – Tài Linh còn rất trẻ, họ nổi bật trong dàn nghệ sĩ triển vọng, kế tiếp thế hệ Minh Vương – Lệ Thủy. Vũ Linh hát dịu ngọt, cách lấy hơi dài, từng nốt ngân rung đầy cảm xúc. Tài Linh giọng nữ cao, mỏng, thanh thoát.
Khi phát triển rực rỡ, được khán giả khắp cả nước yêu mến, cải lương bắt đầu du nhập, tiếp nhận thêm những luồng gió mới, nhiều giai điệu cách tân hiện đại hơn.
Thế hệ Vũ Linh – Tài Linh, Kim Tử Long – Ngọc Huyền, Thoại Mỹ, Quế Trân... bắt đầu đưa nhạc nhẹ, bolero vào cải lương, cộng thêm nhiều giai điệu mới, sáng tạo, cập nhật xu thế, cải lương ăn khách hơn bao giờ hết.
Cải lương ăn khách giúp cho thế hệ nghệ sĩ vàng như Tài Linh, Kim Tử Long “ăn nên làm ra” với băng đĩa Mưa bụi đầu thập niên 1990.
Sức nóng của cải lương từ Nam Bộ lan ra Bắc Bộ. Ngay ở miền Bắc, mỗi tỉnh đều có đoàn cải lương riêng, từ Thái Bình đến Nam Định, Bắc Giang, Hà Nội... Mỗi đoàn cải lương đều dựng vở, lên lịch diễn quanh năm.
Thời ấy, Vũ Linh – Tài Linh còn rất trẻ, họ nổi bật trong dàn nghệ sĩ triển vọng, kế tiếp thế hệ Minh Vương – Lệ Thủy. Vũ Linh hát dịu ngọt, cách lấy hơi dài, từng nốt ngân rung đầy cảm xúc. Tài Linh giọng nữ cao, mỏng, thanh thoát.
Khi phát triển rực rỡ, được khán giả khắp cả nước yêu mến, cải lương bắt đầu du nhập, tiếp nhận thêm những luồng gió mới, nhiều giai điệu cách tân hiện đại hơn.
Thế hệ Vũ Linh – Tài Linh, Kim Tử Long – Ngọc Huyền, Thoại Mỹ, Quế Trân... bắt đầu đưa nhạc nhẹ, bolero vào cải lương, cộng thêm nhiều giai điệu mới, sáng tạo, cập nhật xu thế, cải lương ăn khách hơn bao giờ hết.
Cải lương ăn khách giúp cho thế hệ nghệ sĩ vàng như Tài Linh, Kim Tử Long “ăn nên làm ra” với băng đĩa Mưa bụi đầu thập niên 1990.
Sức nóng của cải lương từ Nam Bộ lan ra Bắc Bộ. Ngay ở miền Bắc, mỗi tỉnh đều có đoàn cải lương riêng, từ Thái Bình đến Nam Định, Bắc Giang, Hà Nội... Mỗi đoàn cải lương đều dựng vở, lên lịch diễn quanh năm.
Ngọc Huyền, Kim Tử Long, Vũ Linh, Tài Linh... là thế hệ vàng của thời kỳ cải lương rực rỡ. Ảnh: Nhân vật cung cấpCuộc sống càng hiện đại, cải lương càng mất vị thế
Sự ra đi của NSƯT Vũ Linh giống như tiếng chuông chùa trong trích đoạn cuối vở “Lan và Điệp” có chức năng thức tỉnh khiến nhiều khán giả thế hệ 7X-8X sực nhớ ấu thơ từng thấm đẫm tiếng cải lương, vọng cổ.
Những ngày này, cải lương được tìm kiếm nhiều hơn. Trên các diễn đàn, nền tảng mạng xã hội đăng tải lại loạt trích đoạn cải lương kinh điển. Thông tin về cuộc đời dàn nghệ sĩ vàng của cải lương một thời được tìm đọc lại.
Tivi 14 inch đen trắng đến những tivi màu đầu tiên đã chứng kiến sự hưng thịnh của cải lương, khi công nghệ phát triển vượt bậc, cải lương cùng với nhiều loại hình sân khấu đã mất đi vị thế của mình.
Những ngày này, cải lương được tìm kiếm nhiều hơn. Trên các diễn đàn, nền tảng mạng xã hội đăng tải lại loạt trích đoạn cải lương kinh điển. Thông tin về cuộc đời dàn nghệ sĩ vàng của cải lương một thời được tìm đọc lại.
Tivi 14 inch đen trắng đến những tivi màu đầu tiên đã chứng kiến sự hưng thịnh của cải lương, khi công nghệ phát triển vượt bậc, cải lương cùng với nhiều loại hình sân khấu đã mất đi vị thế của mình.
Sự bùng nổ của nhiều loại hình giải trí, sự tiến xa của công nghệ đã phù phép cho điện ảnh giàu kỹ xảo, cho nhiều trò chơi trở nên hấp dẫn, cải lương không còn show diễn, vở dựng thưa dần, nhiều đoàn cải lương tan rã.
Thế hệ vàng của cải lương hoạt động thưa vắng. Tài Linh, Ngọc Huyền sang Mỹ định cư. Kim Tử Long hoạt động sôi nổi sang lĩnh vực gameshow. Chỉ đến khi NSƯT Vũ Linh ra đi khán giả nhiều thế hệ mới bàng hoàng, giọng ca biểu tượng cho một thời rực rỡ của cải lương đã không còn.
Cải lương đã bước vào xa vắng, như ấu thơ của một thời nghèo khó.
Thế hệ vàng của cải lương hoạt động thưa vắng. Tài Linh, Ngọc Huyền sang Mỹ định cư. Kim Tử Long hoạt động sôi nổi sang lĩnh vực gameshow. Chỉ đến khi NSƯT Vũ Linh ra đi khán giả nhiều thế hệ mới bàng hoàng, giọng ca biểu tượng cho một thời rực rỡ của cải lương đã không còn.
Cải lương đã bước vào xa vắng, như ấu thơ của một thời nghèo khó.
Mi Lan
Lệ Thủy - Minh Vương thời trẻ, 2 nghệ sĩ nổi tiếng của sân khấu cải lương. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp
Thứ Bảy, 11 tháng 4, 2026
Thứ Sáu, 27 tháng 3, 2026
6 Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản Lệ Thủy & Trọng Hữu - 1987
Chuyên mục: Lan&Điệp
Cải lương 'Lan và Điệp'
- phiên bản Lệ Thủy & Trọng Hữu
Sưu tầm
Tiểu thuyết “Tắt lửa lòng” được Nguyễn Công Hoan viết vào năm 1933
và sau đó được soạn giả Loan Thảo chuyển thể thành tác phẩm sân khấu – vở cải lương “Chuyện tình Lan và Điệp” vào năm 1972.
Sau khi được thực hiện quay video lần đầu tiên
và sau đó được soạn giả Loan Thảo chuyển thể thành tác phẩm sân khấu – vở cải lương “Chuyện tình Lan và Điệp” vào năm 1972.
Sau khi được thực hiện quay video lần đầu tiên
(kịch bản: Loan Thảo,
chỉnh lí: Thế Châu,
đạo diễn sân khấu: NSND Diệp Lang &
đạo diễn truyền hình: Yên Sơn)
với NSƯT Trọng Hữu vai Điệp,
NSND Lệ Thủy vai Lan,
tác phẩm này đã tạo được tiếng vang lớn và nhận được sự đón nhận mạnh mẽ từ khán giả mộ điệu.
chỉnh lí: Thế Châu,
đạo diễn sân khấu: NSND Diệp Lang &
đạo diễn truyền hình: Yên Sơn)
với NSƯT Trọng Hữu vai Điệp,
NSND Lệ Thủy vai Lan,
tác phẩm này đã tạo được tiếng vang lớn và nhận được sự đón nhận mạnh mẽ từ khán giả mộ điệu.
Mời xem tại YouTube (toàn bộ 21 video)
Lan và Điệp (1987):
Bản Tình Ca Video Bất Hủ
của Lệ Thủy và Trọng Hữu
ChatGPT
Nếu bản thu âm năm 1974 của Thanh Kim Huệ và Chí Tâm được coi là "chuẩn mực về thanh âm", thì phiên bản video cải lương năm 1987 với sự kết hợp của NSND Lệ Thủy và NSƯT Trọng Hữu chính là "tuyệt phẩm về hình ảnh" trong lòng khán giả mộ điệu.
Tham khảo:
- Nghệ sĩ Lệ Thủy: Thinh sắc lưỡng toàn - Cải Lương Việt Nam, 30/08/2012
- NSƯT Trọng Hữu - Danh ca mùi của Ðồng bằng sông Cửu Long - Đỗ Dũng, Báo Long An online, 14/01/2017
- NSND Trọng Hữu kể kỷ niệm nhớ đời khi đi diễn cùng Lệ Thủy - Đăng Bách, Báo Thanh Niên 06/07/2021
- NSND Trọng Hữu: Nhọc nhằn đời ai cũng có - Trung Sơn, Báo Phụ Nữ, 15/12/2021
Thứ Năm, 12 tháng 3, 2026
5b Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản Thanh Kim Huệ & Chí Tâm - 2019
Chuyên mục: Lan&Điệp
Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản 2019
(Thanh Kim Huệ & Chí Tâm)
Soạn giả: Loan Thảo -
Đạo diễn: Gia Bảo,
cố vấn nghệ thuật NSƯT Thanh Điền
Đạo diễn: Gia Bảo,
cố vấn nghệ thuật NSƯT Thanh Điền
Mời xem tại YouTube (toàn bộ 17 video)
Soạn giả: Loan Thảo - Đạo diễn: Gia Bảo, cố vấn nghệ thuật NSƯT Thanh Điền
Vở diễn có sự tham gia của: NS Hồng Nga, NSƯT Thanh Kim Huệ, Danh ca Chí Tâm, NSƯT Thanh Điền, NSƯT Trọng Phúc, NSƯT Vũ Luân, NS Thanh Hằng, NSUT Tú Sương, NS kịch nói Hồng Đào, Danh hài Minh Nhí, NS Bình Tinh, Ca sĩ Quốc Đại, Phương Thanh, Hamlet Trương, Mai Tiến Dũng, Hoài Lâm.
Phân vai kịch bản:
NSƯT Thanh Kim Huệ (vai Lan)
Danh ca Chí Tâm (vai Điệp)
NSƯT Thanh Điền (vai Ông Phủ Trần)
NS Thanh Hằng (vai Bà Phủ Trần)
NS Hồng Nga (vai Bà Cử)
NSUT Trọng Phúc (vai Ông Tú)
Danh hải Minh Nhí (vai Bếp Sạt)
NS kịch nói Hồng Đào (vai Thúy Liễu)
Ca sĩ Quốc Đại vai Chú Tiểu
Ca sĩ Hoài Lâm vai Bé Xuân – em trai Lan
NSƯT Vũ Luân (vai Điệp), NSƯT Tú Sương (vai Lan), và ca sĩ Quốc Đại (thể hiện các đoạn hát cao trào trước cổng chùa như để thay tiếng lòng của Lan và Điệp trong giây phút chia xa).
1. “Chuyện tình Lan và Điệp” trong tiểu thuyết “Tắt lửa lòng” của nhà văn Nguyễn Công Hoan được chuyển thể thành vở cải lương lần đầu năm 1936, do soạn giả Trần Hữu Trang thực hiện. Năm 1974, soạn giả Loan Thảo dựng lại với các giọng ca: Chí Tâm (Điệp), Thanh Kim Huệ (Lan), Tú Trinh (Thúy Liễu), Hữu Phước (ông Tú - ba của Lan)... Đến nay, đây được xem là bản thu âm chuẩn mực nhất của tác phẩm.
Vở cải lương Lan và Điệp được xem là một trong các vở tuồng khuôn mẫu, kinh điển của sân khấu cải lương Việt Nam. Trong quá trình phát triển sân khấu, rất nhiều nghệ sĩ từng đảm nhận các vai diễn trong vở này, trong đó có những nghệ sĩ tên tuổi đã để lại những dấu ấn khó phai khi hóa thân vào nhân vật Lan và Điệp như: NSND Lệ Thủy, NSƯT Vũ Linh, Kim Tử Long, Thoại Mỹ, Thanh Ngân, Vũ Luân, Trọng Phúc, Tấn Giao… Trong đời sống, tác phẩm đã quá quen thuộc với khán giả mộ điệu, không ít khán giả có thể nhớ trọn vẹn từng tình tiết, những bài bản ca của cả vở tuồng.
2. Phiên bản gốc của vở cải lương “Chuyện tình Lan và Điệp” được thực hiện thu thanh vào năm 1974 sẽ được dàn dựng lại theo nguyên mẫu và giới thiệu tới khán giả thành phố Hồ Chí Minh (đêm 17-18/8/2019 tại Nhà hát Bến Thành),
Đà Nẵng (đêm 23/8/2019 tại nhà hát Trưng Vương),
Hà Nội (đêm 23/11/2019 tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ).
3. Đơn vị tổ chức chương trình "Tài danh đất Việt" giới thiệu vở cải lương “Lan và Điệp” với sự tham gia của những nghệ sĩ thế hệ đầu tiên thực hiện vở diễn này là Chí Tâm (Điệp) và Kim Thanh Huệ (Lan) cùng 40 nghệ sĩ sân khấu gạo cội của hai miền Nam, Bắc.
Điều đặc biệt ở chỗ mời được nữ NSƯT Thanh Kim Huệ hóa thân vào vai Lan và nghệ sĩ hải ngoại Chí Tâm vào vai Điệp. Đây cũng là lần đầu tiên Thanh Kim Huệ, Chí Tâm xuất hiện trên sân khấu bằng xương bằng thịt trong vai Lan-Điệp.
Vở diễn có sự tham gia diễn xuất của dàn nghệ sĩ cải lương gạo cội như: nghệ sĩ Hồng Nga, NSƯT Thanh Điền, NSƯT Trọng Phúc, NSƯT Vũ Luân, nghệ sĩ Thanh Hằng, NSƯT Tú Sương, nghệ sĩ hải ngoại Hồng Đào, danh hài Minh Nhí, nghệ sĩ Bình Tinh, ca sĩ Quốc Đại, bên cạnh sự xuất hiện của những nhân tố gây bất ngờ như Phương Thanh, Hamlet Trương, Mai Tiến Dũng và Hoài Lâm.
Đặc biệt, chương trình có sự tham gia của hai vị khách mời là NSND Minh Vương cùng với ngôi sao ca nhạc Hoài Lâm, đánh dấu sự kiện ca sĩ Hoài Lâm lần đầu tiên đóng cải lương. Trong đêm diễn tại Hà Nội, đạo diễn Gia Bảo còn mời NSUT Thanh Thanh Hiền làm người dẫn chuyện với các ca khúc “Lan và Điệp” từ 1 đến 5.
Vở cải lương Lan và Điệp được xem là một trong các vở tuồng khuôn mẫu, kinh điển của sân khấu cải lương Việt Nam. Trong quá trình phát triển sân khấu, rất nhiều nghệ sĩ từng đảm nhận các vai diễn trong vở này, trong đó có những nghệ sĩ tên tuổi đã để lại những dấu ấn khó phai khi hóa thân vào nhân vật Lan và Điệp như: NSND Lệ Thủy, NSƯT Vũ Linh, Kim Tử Long, Thoại Mỹ, Thanh Ngân, Vũ Luân, Trọng Phúc, Tấn Giao… Trong đời sống, tác phẩm đã quá quen thuộc với khán giả mộ điệu, không ít khán giả có thể nhớ trọn vẹn từng tình tiết, những bài bản ca của cả vở tuồng.
2. Phiên bản gốc của vở cải lương “Chuyện tình Lan và Điệp” được thực hiện thu thanh vào năm 1974 sẽ được dàn dựng lại theo nguyên mẫu và giới thiệu tới khán giả thành phố Hồ Chí Minh (đêm 17-18/8/2019 tại Nhà hát Bến Thành),
Đà Nẵng (đêm 23/8/2019 tại nhà hát Trưng Vương),
Hà Nội (đêm 23/11/2019 tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ).
3. Đơn vị tổ chức chương trình "Tài danh đất Việt" giới thiệu vở cải lương “Lan và Điệp” với sự tham gia của những nghệ sĩ thế hệ đầu tiên thực hiện vở diễn này là Chí Tâm (Điệp) và Kim Thanh Huệ (Lan) cùng 40 nghệ sĩ sân khấu gạo cội của hai miền Nam, Bắc.
Điều đặc biệt ở chỗ mời được nữ NSƯT Thanh Kim Huệ hóa thân vào vai Lan và nghệ sĩ hải ngoại Chí Tâm vào vai Điệp. Đây cũng là lần đầu tiên Thanh Kim Huệ, Chí Tâm xuất hiện trên sân khấu bằng xương bằng thịt trong vai Lan-Điệp.
Vở diễn có sự tham gia diễn xuất của dàn nghệ sĩ cải lương gạo cội như: nghệ sĩ Hồng Nga, NSƯT Thanh Điền, NSƯT Trọng Phúc, NSƯT Vũ Luân, nghệ sĩ Thanh Hằng, NSƯT Tú Sương, nghệ sĩ hải ngoại Hồng Đào, danh hài Minh Nhí, nghệ sĩ Bình Tinh, ca sĩ Quốc Đại, bên cạnh sự xuất hiện của những nhân tố gây bất ngờ như Phương Thanh, Hamlet Trương, Mai Tiến Dũng và Hoài Lâm.
Đặc biệt, chương trình có sự tham gia của hai vị khách mời là NSND Minh Vương cùng với ngôi sao ca nhạc Hoài Lâm, đánh dấu sự kiện ca sĩ Hoài Lâm lần đầu tiên đóng cải lương. Trong đêm diễn tại Hà Nội, đạo diễn Gia Bảo còn mời NSUT Thanh Thanh Hiền làm người dẫn chuyện với các ca khúc “Lan và Điệp” từ 1 đến 5.
4. Vở cải lương “Lan và Điệp” do đạo diễn Gia Bảo dàn dựng, NSƯT Thanh Điền cố vấn, được dàn dựng theo nguyên mẫu vở cải lương “Chuyện tình Lan và Điệp” (phiên bản năm 1974) và có kết hợp một số công nghệ của sân khấu hiện đại như màn hình led, khói lạnh, vũ đoàn…
Chuyển thể từ bản thu âm vỏn vẹn 90 phút ngày xưa thành vở diễn sân khấu với thời lượng gấp đôi là thử thách không nhỏ. Ông bầu Gia Bảo trong vai trò đạo diễn đã khéo giải quyết bằng cách sử dụng loạt tác phẩm tân nhạc Lan và Điệp 1, 2, 3, 4 xen kẽ giữa các lớp diễn nhằm khắc họa rõ hơn câu chuyện và tâm trạng của nhân vật.
Bên cạnh đó, với sự cố vấn của NSƯT Thanh Điền, Gia Bảo cũng mạnh dạn đưa thêm những lớp diễn mới, chẳng hạn như lớp độc diễn của Tú Sương khi cô Lan trải lòng sau cánh cửa nhà chùa rất ấn tượng, hay bài vọng cổ Lan và Điệp được Vũ Luân trình bày quá hay khi Điệp đến tìm Lan trong mịt mờ sương khói chia ly. Cả sự hoạt náo tưng bừng của anh bếp Sạt hài hước do danh hài Minh Nhí thể hiện, hợp cùng nét hài rất duyên của Hồng Đào trong vai Thúy Liễu giúp khán giả thỏa mãn được phần “nhìn”, thời lượng vở diễn cũng được lấp đầy hợp lý.
Cố vấn nghệ thuật của vở - NSUT Thanh Điền cho biết sẽ giữ nguyên bản kịch bản gốc của soạn giả Loan Thảo, không thêm không bớt một lời nào. Bởi lẽ đây là vở cải lương quốc dân, khán giả đều đã thuộc nằm lòng từng câu, từng chữ. Chỉ kết cấu thêm phần âm nhạc cho các ca sĩ biểu diễn thật hợp lý để tăng thời lượng cho vở khi ra sân khấu lớn.
5. Cốt lõi cho thành công của vở diễn chính là ngôn ngữ tuyệt đẹp thấm đượm chất tự sự đặc thù của nghệ thuật cải lương. Từng lời ca con chữ do soạn giả tài hoa Loan Thảo viết nên đều được thể hiện xuất sắc bằng những giọng ca bất hủ.
Qua bao nhiêu năm, NSƯT Thanh Kim Huệ vẫn giữ nguyên phong độ, khiến người nghe tưởng chừng như vẫn là cô gái 14 tuổi năm nào lần đầu đóng vai chính. Nhiều nghệ sĩ đã thể hiện các bài hát trong Lan và Điệp, nhưng mấy ai có được chất giọng hồn nhiên, trong trẻo như vậy. Chất giọng ấy đã khắc họa nên một cô Lan thanh xuân khiến người ta yêu mến, để rồi càng yêu mến thì càng tiếc thương cho một đời hoa sớm lụi tàn. Nhất là lớp diễn tái ngộ cùng anh Điệp trong giờ phút hấp hối, chị đã thể hiện xuất sắc qua bài Tứ đại oán.
Giọng hát chan chứa tâm sự và nỗi đau, có những lúc uất nghẹn, những lúc thều thào của người sắp lìa đời nhưng vẫn tròn vành rõ chữ, từng lời từng câu đầy nội lực diễn xuất làm cả khán phòng rung động.
Hòa cùng với Thanh Kim Huệ là giọng ca đậm chất thư sinh của Chí Tâm. Anh ca diễn chừng mực, hiền lành nhưng từng làn hơi ngân rung độc đáo, phối hợp tuyệt vời với bạn diễn làm nên một bản tuyệt phối đưa cô Lan và cả khán giả đi vào cõi nhớ.
Chuyển thể từ bản thu âm vỏn vẹn 90 phút ngày xưa thành vở diễn sân khấu với thời lượng gấp đôi là thử thách không nhỏ. Ông bầu Gia Bảo trong vai trò đạo diễn đã khéo giải quyết bằng cách sử dụng loạt tác phẩm tân nhạc Lan và Điệp 1, 2, 3, 4 xen kẽ giữa các lớp diễn nhằm khắc họa rõ hơn câu chuyện và tâm trạng của nhân vật.
Bên cạnh đó, với sự cố vấn của NSƯT Thanh Điền, Gia Bảo cũng mạnh dạn đưa thêm những lớp diễn mới, chẳng hạn như lớp độc diễn của Tú Sương khi cô Lan trải lòng sau cánh cửa nhà chùa rất ấn tượng, hay bài vọng cổ Lan và Điệp được Vũ Luân trình bày quá hay khi Điệp đến tìm Lan trong mịt mờ sương khói chia ly. Cả sự hoạt náo tưng bừng của anh bếp Sạt hài hước do danh hài Minh Nhí thể hiện, hợp cùng nét hài rất duyên của Hồng Đào trong vai Thúy Liễu giúp khán giả thỏa mãn được phần “nhìn”, thời lượng vở diễn cũng được lấp đầy hợp lý.
Cố vấn nghệ thuật của vở - NSUT Thanh Điền cho biết sẽ giữ nguyên bản kịch bản gốc của soạn giả Loan Thảo, không thêm không bớt một lời nào. Bởi lẽ đây là vở cải lương quốc dân, khán giả đều đã thuộc nằm lòng từng câu, từng chữ. Chỉ kết cấu thêm phần âm nhạc cho các ca sĩ biểu diễn thật hợp lý để tăng thời lượng cho vở khi ra sân khấu lớn.
5. Cốt lõi cho thành công của vở diễn chính là ngôn ngữ tuyệt đẹp thấm đượm chất tự sự đặc thù của nghệ thuật cải lương. Từng lời ca con chữ do soạn giả tài hoa Loan Thảo viết nên đều được thể hiện xuất sắc bằng những giọng ca bất hủ.
Qua bao nhiêu năm, NSƯT Thanh Kim Huệ vẫn giữ nguyên phong độ, khiến người nghe tưởng chừng như vẫn là cô gái 14 tuổi năm nào lần đầu đóng vai chính. Nhiều nghệ sĩ đã thể hiện các bài hát trong Lan và Điệp, nhưng mấy ai có được chất giọng hồn nhiên, trong trẻo như vậy. Chất giọng ấy đã khắc họa nên một cô Lan thanh xuân khiến người ta yêu mến, để rồi càng yêu mến thì càng tiếc thương cho một đời hoa sớm lụi tàn. Nhất là lớp diễn tái ngộ cùng anh Điệp trong giờ phút hấp hối, chị đã thể hiện xuất sắc qua bài Tứ đại oán.
Giọng hát chan chứa tâm sự và nỗi đau, có những lúc uất nghẹn, những lúc thều thào của người sắp lìa đời nhưng vẫn tròn vành rõ chữ, từng lời từng câu đầy nội lực diễn xuất làm cả khán phòng rung động.
Hòa cùng với Thanh Kim Huệ là giọng ca đậm chất thư sinh của Chí Tâm. Anh ca diễn chừng mực, hiền lành nhưng từng làn hơi ngân rung độc đáo, phối hợp tuyệt vời với bạn diễn làm nên một bản tuyệt phối đưa cô Lan và cả khán giả đi vào cõi nhớ.
'Lan và Điệp' phiên bản 2019:
Hương xưa phai đi ít nhiều!
Linh Đoan
TTO - Trong đêm diễn đầu tiên của vở cải lương kinh điển 'Lan và Điệp' phiên bản 2019, hai nhân vật chính Chí Tâm - Thanh Kim Huệ đã nhận được những tràng pháo tay không ngớt từ người hâm mộ. Tuy nhiên, vẫn còn những điều tiếc nuối...
VIDEO:
Chí Tâm (vai Điệp) và Thanh Kim Huệ (vai Lan) trong vở cải lương Lan và Điệp - Video: GIA TIẾN
Hồng Nga vai bà Cử, Chí Tâm vai Điệp và Hồng Đào vai Thúy Liễu trong vở cải lương Lan và Điệp - Video: GIA TIẾN
Thanh Hằng - Thanh Điền - Hồng Nga và Chí Tâm trong Lan và Điệp - Ảnh: GIA TIẾN
Chí Tâm vai Điệp và Thanh Kim Huệ vai Lan trong Lan và Điệp - Ảnh: GIA TIẾN
Hồng Đào - Thanh Hằng và Minh Nhí - Ảnh: GIA TIẾN
Trọng Phúc - Chí Tâm - Hồng Nga - Ảnh: GIA TIẾN
Các nghệ sĩ và khán giả chụp hình lưu niệm sau vở diễn - Ảnh: GIA TIẾN
Một số hình ảnh trong vở Lan và Điệp:
VIDEO:
Chí Tâm (vai Điệp) và Thanh Kim Huệ (vai Lan) trong vở cải lương Lan và Điệp - Video: GIA TIẾN
Hồng Nga vai bà Cử, Chí Tâm vai Điệp và Hồng Đào vai Thúy Liễu trong vở cải lương Lan và Điệp - Video: GIA TIẾN
Tối 17-8, tại nhà hát Bến Thành, ông bầu trẻ Gia Bảo đã trình làng với công chúng vở cải lương Lan và Điệp.
Vở đánh dấu sau 45 năm lần đầu tiên cặp đôi nghệ sĩ Chí Tâm - Thanh Kim Huệ nổi đình nổi đám với bản thâu âm năm 1974 đã bước lên sân khấu diễn trọn vẹn vở tuồng này.
Có thể nói với bản thâu âm năm đó, Chí Tâm - Thanh Kim Huệ đã làm thổn thức trái tim của biết bao người mộ điệu với mối tình ngang trái của chàng Điệp, cô Lan. Tên của nhân vật đã trở thành tên gọi để đời trong sự nghiệp của hai nghệ sĩ.
Vì sự thành công quá lớn đó mà nghệ sĩ Thanh Kim Huệ không dám nhận lời mời của bất cứ ai để bước lên sân khấu thể hiện lại vai cô Lan vì sợ không vượt qua cô Lan trong bản thâu âm.
Tuy nhiên sau 45 năm, khi Gia Bảo thuyết phục, bà đã suy nghĩ và đồng ý với mong muốn người hâm mộ sẽ được thấy một cô Lan từ bản thâu âm bước lên sàn diễn.
Điểm cộng đầu tiên của Lan và Điệp phiên bản 2019 là cảnh trí thật, đẹp, không sử dụng màn hình LED, từ ngôi nhà của cô Lan đến anh Điệp với bờ rào bông bụp, bụi chuối sau hè, bờ lau, cảnh chùa thanh tịnh. Tiếc là cảnh trí nhà ông Phủ lại chưa được đầu tư đúng mức với một tấm phông vẽ khá đơn điệu.
Hai nhân vật chính Chí Tâm - Thanh Kim Huệ xuất hiện đã nhận được những tràng pháo tay không ngớt từ người hâm mộ.
Thật ngạc nhiên, ở lứa tuổi U70, hai nghệ sĩ vẫn có thể ca sống trọn vở mà giọng hát không bị đuối, hụt hơi. Với giọng ca của mình, họ đã chứng tỏ cho người hâm mộ thấy sự độc đáo trong giọng ca của các thế hệ nghệ sĩ vàng có sự diễn cảm rất tốt.
Người nghe có khi không cần nhìn, nhắm mắt lại và lắng nghe giọng ca thôi cũng cảm được tâm trạng nhân vật, mường tượng được những diễn biến đang xảy ra.
Vở đánh dấu sau 45 năm lần đầu tiên cặp đôi nghệ sĩ Chí Tâm - Thanh Kim Huệ nổi đình nổi đám với bản thâu âm năm 1974 đã bước lên sân khấu diễn trọn vẹn vở tuồng này.
Có thể nói với bản thâu âm năm đó, Chí Tâm - Thanh Kim Huệ đã làm thổn thức trái tim của biết bao người mộ điệu với mối tình ngang trái của chàng Điệp, cô Lan. Tên của nhân vật đã trở thành tên gọi để đời trong sự nghiệp của hai nghệ sĩ.
Vì sự thành công quá lớn đó mà nghệ sĩ Thanh Kim Huệ không dám nhận lời mời của bất cứ ai để bước lên sân khấu thể hiện lại vai cô Lan vì sợ không vượt qua cô Lan trong bản thâu âm.
Tuy nhiên sau 45 năm, khi Gia Bảo thuyết phục, bà đã suy nghĩ và đồng ý với mong muốn người hâm mộ sẽ được thấy một cô Lan từ bản thâu âm bước lên sàn diễn.
Điểm cộng đầu tiên của Lan và Điệp phiên bản 2019 là cảnh trí thật, đẹp, không sử dụng màn hình LED, từ ngôi nhà của cô Lan đến anh Điệp với bờ rào bông bụp, bụi chuối sau hè, bờ lau, cảnh chùa thanh tịnh. Tiếc là cảnh trí nhà ông Phủ lại chưa được đầu tư đúng mức với một tấm phông vẽ khá đơn điệu.
Hai nhân vật chính Chí Tâm - Thanh Kim Huệ xuất hiện đã nhận được những tràng pháo tay không ngớt từ người hâm mộ.
Thật ngạc nhiên, ở lứa tuổi U70, hai nghệ sĩ vẫn có thể ca sống trọn vở mà giọng hát không bị đuối, hụt hơi. Với giọng ca của mình, họ đã chứng tỏ cho người hâm mộ thấy sự độc đáo trong giọng ca của các thế hệ nghệ sĩ vàng có sự diễn cảm rất tốt.
Người nghe có khi không cần nhìn, nhắm mắt lại và lắng nghe giọng ca thôi cũng cảm được tâm trạng nhân vật, mường tượng được những diễn biến đang xảy ra.
Tuy nhiên, vở diễn trên sân khấu còn phải đáp ứng được phần nhìn. Mặc dù hai nghệ sĩ đã cố gắng, nhưng ở những phân đoạn thời trẻ, sức nặng tuổi tác cũng cản trở họ thể hiện được sự thanh xuân của anh Điệp và cô Lan.
Vì vậy, cảnh khiến khán giả có thể nghe xem "cho đã" và xúc động nhất là cảnh cuối khi Lan lâm bệnh lìa dương thế. Có thể nói từng lời ca của Chí Tâm - Thanh Kim Huệ như mải miết đưa khán giả về đúng bản thâu từ năm 1974 mà họ từng đắm đuối.
Trong vai trò cố vấn nghệ thuật cho vở diễn, nghệ sĩ Thanh Điền đã nói Lan và Điệp phiên bản 2019 giữ đúng tinh thần của bản thâu 1974 nhưng cố gắng đưa một cách kể, nhịp điệu mới vào cho phù hợp thời đại.
Lan và Điệp tập trung khá nhiều ngôi sao tên tuổi, ngoài Chí Tâm - Thanh Kim Huệ còn có các nghệ sĩ Hồng Nga, Thanh Hằng, Trọng Phúc, Tú Sương, Vũ Luân, Minh Nhí, ca sĩ Quốc Đại, Phương Thanh, Mai Tiến Dũng, Hoài Lâm, Hamlet Trương...
Giữa những lần chuyển cảnh, các ca sĩ hát bài Chuyện tình Lan và Điệp với mong muốn phả hơi thở mới vào vở diễn nhưng cách làm chưa khéo, đôi lúc hơi tham khiến vở diễn còn rời rạc, mạch cảm xúc bị đứt đoạn, không đầy đặn.
Trong vở diễn, ngoài cặp đôi Chí Tâm - Thanh Kim Huệ, khán giả còn háo hức với sự trở lại sân khấu của cô đào thương nổi tiếng Hồng Đào.
Lần này chị không làm người ta khóc mà được giao nhiệm vụ làm khán giả ghét với vai Thúy Liễu.
Tuy nhiên, vai diễn chưa thực sự ấn tượng và người hâm mộ có lẽ phải tiếp tục chờ đợi một cơ hội khác để Hồng Đào chứng tỏ đẳng cấp cô đào từng làm xao động trái tim bao khán giả yêu kịch năm xưa.
Vở cải lương Lan và Điệp sẽ còn diễn một suất tại nhà hát Bến Thành vào tối 18-8 và tại nhà hát Trưng Vương (Đà Nẵng) tối 23-8.
Vì vậy, cảnh khiến khán giả có thể nghe xem "cho đã" và xúc động nhất là cảnh cuối khi Lan lâm bệnh lìa dương thế. Có thể nói từng lời ca của Chí Tâm - Thanh Kim Huệ như mải miết đưa khán giả về đúng bản thâu từ năm 1974 mà họ từng đắm đuối.
Trong vai trò cố vấn nghệ thuật cho vở diễn, nghệ sĩ Thanh Điền đã nói Lan và Điệp phiên bản 2019 giữ đúng tinh thần của bản thâu 1974 nhưng cố gắng đưa một cách kể, nhịp điệu mới vào cho phù hợp thời đại.
Lan và Điệp tập trung khá nhiều ngôi sao tên tuổi, ngoài Chí Tâm - Thanh Kim Huệ còn có các nghệ sĩ Hồng Nga, Thanh Hằng, Trọng Phúc, Tú Sương, Vũ Luân, Minh Nhí, ca sĩ Quốc Đại, Phương Thanh, Mai Tiến Dũng, Hoài Lâm, Hamlet Trương...
Giữa những lần chuyển cảnh, các ca sĩ hát bài Chuyện tình Lan và Điệp với mong muốn phả hơi thở mới vào vở diễn nhưng cách làm chưa khéo, đôi lúc hơi tham khiến vở diễn còn rời rạc, mạch cảm xúc bị đứt đoạn, không đầy đặn.
Trong vở diễn, ngoài cặp đôi Chí Tâm - Thanh Kim Huệ, khán giả còn háo hức với sự trở lại sân khấu của cô đào thương nổi tiếng Hồng Đào.
Lần này chị không làm người ta khóc mà được giao nhiệm vụ làm khán giả ghét với vai Thúy Liễu.
Tuy nhiên, vai diễn chưa thực sự ấn tượng và người hâm mộ có lẽ phải tiếp tục chờ đợi một cơ hội khác để Hồng Đào chứng tỏ đẳng cấp cô đào từng làm xao động trái tim bao khán giả yêu kịch năm xưa.
Vở cải lương Lan và Điệp sẽ còn diễn một suất tại nhà hát Bến Thành vào tối 18-8 và tại nhà hát Trưng Vương (Đà Nẵng) tối 23-8.
Linh Đoan
Thanh Hằng - Thanh Điền - Hồng Nga và Chí Tâm trong Lan và Điệp - Ảnh: GIA TIẾNChí Tâm vai Điệp và Thanh Kim Huệ vai Lan trong Lan và Điệp - Ảnh: GIA TIẾNHồng Đào - Thanh Hằng và Minh Nhí - Ảnh: GIA TIẾNTrọng Phúc - Chí Tâm - Hồng Nga - Ảnh: GIA TIẾNCác nghệ sĩ và khán giả chụp hình lưu niệm sau vở diễn - Ảnh: GIA TIẾNMột số hình ảnh trong vở Lan và Điệp:
Thứ Ba, 10 tháng 3, 2026
Nhà văn Nguyễn Công Hoan (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác, nhận định)
Nhà văn Nguyễn Công Hoan (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác, nhận định)
Phạm Tiến Minh
Nhắc đến Nguyễn Công Hoan, người ta nhớ ngay đến một bậc thầy của truyện ngắn hiện thực phê phán, với những tác phẩm châm biếm sâu cay, để lại ấn tượng mạnh mẽ trong lòng bạn đọc. Bài viết dưới đây khái quát Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác, nhận định về Nhà văn Nguyễn Công Hoan.
Mục lục nội dung
Thứ Tư, 25 tháng 2, 2026
Một đời văn lực lưỡng NGUYỄN CÔNG HOAN (GS. Phong Lê)
Một đời văn lực lưỡng
NGUYỄN CÔNG HOAN
Trong "85 chân dung văn hóa - văn chương Việt (tập 1)"
GS. Phong Lê
Tính từ những năm 1920 cho đến nay, Nguyễn Công Hoan vẫn cứ là nhà văn thuộc trong số không nhiều người thật sự được quen biết và được nhắc nhở trong dư luận của nhiều thế hệ bạn đọc. Ông bắt đầu được chú ý từ những truyện trong tập Truyện thế gian của Tản Đà thư cục, năm 1922; rồi Kiếp hồng nhan, năm 1923; để trở nên nổi tiếng với những chuyện đời trong chuyên mục “Xã hội ba đào ký”, thời An Nam tạp chí cũng của Tản Đà đầu những năm 1930. Và đến hôm nay, sau bao nhiêu biến thiên xã hội, ông vẫn
tiếp tục là nhà văn thân quen của nhiều thế hệ bạn đọc, trong số đó không ít người đã từng qua một tuổi trẻ hoặc tuổi học đường sớm biết đến Nguyễn Công Hoan, qua Bước đường cùng và các truyện ngắn được chọn lọc trong chương trình văn học ở nhà trường.
Cố nhiên ở mọi thời kỳ, sự quan tâm của bạn đọc đối với Nguyễn Công Hoan là có khác nhau. Nguyễn Công Hoan xuất hiện với một bút pháp lạ, một cách nhìn lạ, một giọng điệu lạ, hài và bi, cười cợt và nghiêm trang, đùa mà tỉnh táo, đã được báo hiệu ngay từ Kiếp hồng nhan (1923). Rồi Nguyễn Công Hoan với truyện ngắn và truyện dài, dồn dập và xen kẽ, chuyển dịch qua bao xu hướng nghệ thuật trong những năm 1930. Nhà văn muốn tỏ ra trung thành với chủ nghĩa hiện thực trào lộng trong truyện ngắn lại rất nghiêm trang, mực thước trong Tấm lòng vàng, Cô làm công... Chủ nghĩa lãng mạn tưởng như xa lạ với Nguyễn Công Hoan, khi nhà văn cố tình trở về với các khuôn mẫu cổ điển, để chống lại Đoạn tuyệt của Nhất Linh, trong Cô giáo Minh, lại là người đẫm ướt trữ tình và nước mắt lãng mạn trong Tắt lửa lòng và Lá ngọc cành vàng. Thanh đạm u trầm trong một khí hậu hoài cổ nhằm dẫn dắt con người vào một thời xưa, trong lúc Bước đường cùng lại rất quyết liệt phanh phui, lật tẩy hiện tại - sách bị cấm mà thành danh to, năm ngàn bản hết veo và được in đi in lại nhiều lần... Nguyễn Công Hoan, tóm lại, đó là người viết dường như muốn có một mục tiêu để trung thành, để chung thủy, nhưng lại nhiều đổi thay, chuyển dịch và không ít giọng điệu. Có phải vậy chăng cùng lúc có ở trong ông vừa khách quan vừa chủ quan, vừa mới vừa cũ, vừa hoài cổ vừa cách tân, vừa hiện thực vừa lãng mạn, vừa cổ điển vừa tự nhiên và cả tự nhiên chủ nghĩa... Vậy là, phải chăng về cái gọi là “phức tạp”, qua con mắt người đương thời và hậu thế, thì xem ra Nguyễn Công Hoan cũng có mặt nổi danh không kém Nguyễn Tuân.
Nhưng rút lại thì cái lớn, cái duyên và có thể là cả cái may, của Nguyễn Công Hoan là ở đâu và lúc nào ông cũng được quan tâm. Có thể nói ông là nhà văn chưa bao giờ bị lãng quên. Ông là người thường xuyên được nhắc nhở. Quả là trong làng văn Việt Nam hiện đại, người có vị trí như Nguyễn Công Hoan không phải thật quá hiếm hoi. Nhưng có người danh đang như cồn, bỗng bị quên ngay. Có người rất thực tài nhưng chịu rất nhiều thăng trầm. Có người chịu một số phận âm thầm thật lâu rồi mới sáng sủa dần lên. Còn ông, nhà văn Nguyễn Công Hoan thì lúc nào cũng là người hiện diện cùng độc giả. Tham gia cách mạng, hoạt động ở nhiều cương vị, cho đến hết cuộc kháng chiến chống Pháp, trở về hòa bình, ông là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đầu tiên từ khi có Hội, năm 1957, cương vị ấy ở ông gợi nhớ chức danh Tổng Thư ký Hội Văn nghệ của Nguyễn Tuân trước đó gần một thập niên trong Đại hội lần thứ nhất Hội Văn nghệ Việt Nam. Những chọn lựa của lịch sử và nghề nghiệp quả thật là tinh. Nghề và nghiệp, danh và thực, quả đã tìm được sự hội tụ ở những người viết có bản lĩnh, có chân tài. Qua hai hiện tượng trên, ở hai cương vị đại diện: một cho chủ nghĩa lãng mạn, một cho chủ nghĩa hiện thực, tôi thấy thật thú vị về sự gặp gỡ của hai phong cách lớn trong văn học Việt Nam hiện đại.
Nhà văn Chủ tịch Hội Nguyễn Công Hoan đã khẩn trương trở về với vốn sở trường của mình qua một loạt các tiểu thuyết dài dồn dập, hơn bất cứ ai, trong giao điểm những năm 1950 và 1960: Tranh tối tranh sáng (1956), Hỗn canh hỗn cư (196l). Đống rác cũ, tập I (1963) như là một sự tổng hợp và nâng cao, trong quy mô sử thi, theo cách nói quen thuộc của chúng ta những năm trước đây, để có thể đồng thời diễn đạt cho được cả hai mặt: mặt tối tăm bi thảm và mặt cách mạng của cuộc đời cũ. Mặt tối tăm, dường như hầu hết những gì ông đã viết trước năm 1945 có thể xem là một tập đại thành; còn mặt sáng sủa, mặt cách mạng của xã hội cũ thì có dễ đến bây giờ ông mới có chủ trương và có quyết tâm trong một nỗ lực nhận thức rất cao. Còn nhớ có lần ông nói: “Tôi vẽ người xấu nhạy hơn người tốt. Bởi vì tôi vốn bi quan nên nhìn mọi vật bằng con mắt hoài nghi, chỉ thấy phía xấu. Phía xấu dễ nhập tâm hơn phía tốt”.
Vậy là có phải đến bây giờ mới là lúc ông thấy cần và ông có điều kiện thể hiện mình trên cả hai thái độ: phê phán và khẳng định. Nhưng gắn cho được cả hai mặt đó vào một chỉnh thể, sao cho nó hữu cơ, cho nó nhuần nhị, có nhân và quả, hoặc vừa là nhân vừa là quả, có quan hệ và tác động theo cả hai chiều, thật là cả một sự nặng nhọc. Ấy là chưa nói những đòi hỏi theo “phép biện chứng” ở người đọc, theo lý luận về hiện thực xã hội chủ nghĩa đòi hỏi nhìn cuộc sống trong quá trình phát triển cách mạng và khẳng định mặt đang lên của hiện thực, phải đâu dễ đáp ứng được, nếu nó không tìm được lối thuận trong tạng của nhà văn.
Thiên chức nhà văn: nói cho toàn diện về hiện thực, hướng con người về phía cái tốt cái thiện, là câu chuyện ta từng bàn đi bàn lại, nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Ai cũng mong đạt cái đích cao và xa ấy. Nhưng đòi hỏi của cả một nền, cả một thời có khác với đòi hỏi riêng ở từng người. Và ở mỗi người, chuyện lực và tâm, và cả tạng nữa, có gắn bó hô ứng được với nhau không cũng còn phải tính. Một đời dài theo nghiệp văn, Nguyễn Công Hoan đã để lại cho ta một di sản lớn về nhiều mặt. Nhưng tôi lại nghĩ nếu Nguyễn Công Hoan biết chiều cái tạng riêng của mình và xã hội một thời dài cũng sẵn sàng chấp nhận, hoặc biết bao dung cái tạng ấy thì hẳn chắc sự nghiệp của ông còn lớn hơn, thậm chí lớn hơn rất nhiều. Ông cứ viết, tiếp tục với giọng trào lộng của riêng ông về cái cũ, cái ác trong xã hội cũ và cả về cái cũ, cái xấu trong xã hội mới nữa, cũng được chứ sao!
Chúng tôi là những người đọc hậu sinh trung thành và chuyên cần của nền văn chương quốc ngữ, chúng tôi càng quý trọng một trong những người đặt nền móng đầu tiên là Nguyễn Công Hoan. Cũng chính ông là người tiếp tục cần mẫn lần lượt vươn lên nhiều tầng giàn giáo của công trường văn xuôi quốc ngữ Việt Nam. Một công trường thật sự là đông đúc, nhưng những bậc thợ cả trong số đó như Nguyễn Tuân, Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam. Khái Hưng, Tô Hoài, Nguyên Hồng... thì quả chưa phải là nhiều. Còn chưa nhiều nên mới quý. Và càng quý khi tất cả họ, khi trong con số ít ỏi ấy ở họ, lại là những chân dung rất khác nhau, những gương mặt hoàn toàn không lẫn vào nhau. Nghĩ về Nguyễn Công Hoan tôi luôn luôn nhớ đến một tiếng cười riêng, tiếng cười Nguyễn Công Hoan, tiếng cười gây cười, lập tức làm ta bật cười, cười không cản được, cười to lên hoặc tủm tỉm, nhưng rồi sau đó là một vị chát có lúc như nghẹn đắng, có lúc làm cay nơi mắt ta. Ngẫm ra thật là “sợ” cho ngữ ngôn, cho văn tự, cho chữ nghĩa Nguyễn Công Hoan: Oẳn tà roằn, Ngựa người và người ngựa, Báo hiếu - trả nghĩa cha, Cô Kếu - gái tân thời, Thế là mợ nó đi Tây... Nghĩ về Nguyễn Công Hoan tôi luôn thấy sống động cả một thế giới người thật đông đúc và cũng thật là lúc nhúc trong văn ông: những phu phen, thuyền thợ, dân quê; những địa chủ, lý dịch, cường hào; những nghị viên, dân biểu, quan lại (huyện, phủ, bố, án, tuần...); những ký, lục, phán, tham; những con buôn, tư sản, chủ thầu; những giáo chức, nghệ nhân, viết văn, làm báo; những me tây, cô đầu, kép hát; những gái điếm, con sen, thằng nhỏ; những “ván cách”, lính cơ, thày quyền; những bồi, bếp, tây trắng, tây đen... Nghĩ đến Nguyễn Công Hoan tôi nghĩ đến cả một gia tài truyện ngắn thật đồ sộ mà ông để lại; và truyện ngắn - đó mới chính là sở trường của ông, trào phúng mới là giọng điệu của riêng ông. Một thứ trào phúng rõ ràng là bắt nguồn từ gia tài dân gian và cổ điển, nhưng vẫn là rất riêng của ông, không lẫn với ai, và không ai bắt chước được.
Thế kỷ XX rồi sẽ ghi nhận tên tuổi Nguyễn Công Hoan - tác giả của hàng trăm truyện ngắn sáng giá - là người hiếm hoi, cùng với Nam Cao, Thạch Lam có công đưa thể loại dễ mà khó này lên một tầng cao thật siêu việt. Là người có một tiếng cười riêng thật đặc sắc trong một bối cảnh vốn lúc nào cũng rất cần có tiếng cười. Một cuộc sống tối tăm đau khổ, thật đáng khóc như cuộc sống trước năm 1945, vẫn cần có tiếng cười; đã có một chuỗi cười dài trong Số đỏ, lại có tiếng cười của Nguyễn Công Hoan, cùng tiếng cười trong thơ của Tú Mỡ, Đồ Phồn. Cuộc sống mới sau năm 1945, dẫu có nhiều niềm vui lớn, đâu phải đã hết cần đến tiếng cười phê phán. Cái lý đó và sự thật đó, phải chăng ta nhận ra khá muộn, khiến cho một người biết cười, một người dám cười như Nguyễn Công Hoan thật đáng giá, thế nhưng lắm lúc ông đã phải nghiêm trang. Nguyễn Công Hoan, trong cả đời văn nói chung là một người may mắn, nhưng ông cũng có đôi lúc không may. Dẫu thế, trong di sản của ông, bên những thứ đã bị quên, có nhiều giá trị sẽ là bất tử.
Thái Hà, tháng 2/1993
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)
