Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản Phi Nhung & Mạnh Quỳnh
Sưu tầm
Phi Nhung - ca sĩ đam mê diễn xuất
Ca sĩ Phi Nhung từng gây sốt khi đóng cặp Mạnh Quỳnh trong vở cải lương kinh điển "Lan và Điệp" thập niên 2000.
Hơn 30 năm theo nghề, ngoài sở trường hát nhạc dân ca - quê hương, Phi Nhung còn ghi dấu ấn khi lấn sân diễn xuất với các vở cải lương vang bóng một thời. Sau khi chị qua đời, nhiều khán giả tìm xem lại Lan và Điệp (soạn giả Loan Thảo) - một trong số hiếm tác phẩm Phi Nhung từng diễn nguyên tuồng. Ra mắt năm 2000, vở gây sốt trong và ngoài nước, đến nay vẫn là một trong những tác phẩm cải lương được xem nhiều nhất trên Youtube với gần 15 triệu lượt.
Trong vở, chị và Mạnh Quỳnh tái hiện mối tình kinh điển của sân khấu miền Nam. Trước đó, khán giả thập niên 1970 từng thổn thức với lối ca diễn của nghệ sĩ Thanh Kim Huệ - Chí Tâm trong bản thu đầu tiên. Phi Nhung chọn cách thể hiện mới: tiết chế nét sầu khổ nhưng ánh mắt vẫn thoáng nỗi u uẩn. Trong đoạn Lan tiễn Điệp lên thành phố học, Phi Nhung diễn vẻ ngại ngùng xen lẫn thiết tha của một cô gái miền Tây trước lúc chia xa mối tình đầu đời.
Cử chỉ ấp úng, "gãi đầu gãi tai" của Lan khi dặn dò Điệp vừa gây tiếng cười, vừa gợi thương cảm.
Ở những cảnh sau, Phi Nhung càng dốc sức đi sâu tâm lý nhân vật. Chị diễn nỗi đau thấu tâm can của cô gái bị người tình phản bội hôn ước, nhưng vẫn gắng khuyên anh đối xử tốt với người đến sau. Hồi cuối, khi Lan sắp trút hơi thở cuối cùng ở chùa, biểu cảm của chị gợi thương xót khi kết hợp cùng những câu ca cổ:
"Lá bàng ngoài kia cũng ngập ngừng rơi trong gió Như nỗi buồn xưa chồng chất giữa tim sầu Mỗi một giọt mưa là một dòng lệ nghẹn ngào Mỗi chiếc lá bàng rơi như con thuyền nhỏ Bơi ngược dòng về bến hẹn xa xưa...".
Trên Youtube, nhiều khán giả cho biết khóc khi xem lại đoạn này. "Giờ thì Lan đã bỏ Điệp thật rồi", Thảo Vy viết.
Cải lương 'Lan và Điệp' - phiên bản Tài Linh & Vũ Linh
Sưu tầm
Vũ Linh - Tài Linh và nghịch lý của cải lương
Mi Lan
Cải lương từng có thời hưng thịnh đến mức được khán giả khắp cả nước yêu thích từ Nam Bộ đến Bắc Bộ. Ở nhiều tỉnh phía Bắc có đoàn cải lương riêng, đi diễn quanh năm. Thời ấy Vũ Linh - Tài Linh và sự rực rỡ của cải lương đã ăn sâu vào ký ức thơ ấu của thế hệ 7X, 8X.
Vũ Linh - Tài Linh thời trẻ. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Vũ Linh – Tài Linh là thơ ấu
Những năm cuối thập niên 1980, đầu thập niên 1990 thế kỷ trước, khi Tivi vẫn còn là vật dụng xa xỉ của nhiều gia đình, cải lương đã có thời kỳ đỉnh cao của mình.
Thơ ấu của thế hệ 7X-8X gắn liền với chiếc tivi đen trắng màn hình nhỏ xíu 14 inch “thần thánh”. Cả làng, cả xóm có khi chỉ một gia đình có tivi. Cứ cơm chiều xong, cả làng sẽ kéo đến gia đình có tivi, xếp dép ngồi kín sân kín ngõ, cùng nhau xem “Tây Du Ký 1986” và... cải lương.
Cải lương thời ấy phát triển rực rỡ với những nghệ sĩ vang danh, đến bây giờ họ vẫn được coi là thế hệ vàng của cải lương như: Minh Vương – Lệ Thủy, Minh Phụng – Phương Hồng Thủy, Vũ Linh – Tài Linh, Kim Tử Long – Ngọc Huyền... Mỗi vở cải lương được phát sóng đều thu hút khán giả khắp làng trên xóm dưới, đứng vòng trong vòng ngoài vây quanh chiếc tivi 14 inch, đen trắng, tập trung xem.
Mỗi câu vọng cổ “đổ” xuống, khán giả vỗ tay râm ran. Vở “Lan và Điệp” được yêu cầu chiếu đi chiếu lại hàng tuần trên VTV. Khán giả ngồi nghe thấm từng câu hát, còn thuộc làu cả trích đoạn vọng cổ,
“Điệp ơi, mai anh lên chốn thành đô nhà xe rực rỡ...”.
Ký ức thơ ấu của 7X-8X, sẽ là những buổi xem cải lương cùng cả xóm, khóc cùng cả xóm trước những trích đoạn tuồng cổ đẫm nước mắt trong “Lan và Điệp”, “Lá sầu riêng”...
Thời ấy, Vũ Linh – Tài Linh còn rất trẻ, họ nổi bật trong dàn nghệ sĩ triển vọng, kế tiếp thế hệ Minh Vương – Lệ Thủy. Vũ Linh hát dịu ngọt, cách lấy hơi dài, từng nốt ngân rung đầy cảm xúc. Tài Linh giọng nữ cao, mỏng, thanh thoát.
Khi phát triển rực rỡ, được khán giả khắp cả nước yêu mến, cải lương bắt đầu du nhập, tiếp nhận thêm những luồng gió mới, nhiều giai điệu cách tân hiện đại hơn.
Thế hệ Vũ Linh – Tài Linh, Kim Tử Long – Ngọc Huyền, Thoại Mỹ, Quế Trân... bắt đầu đưa nhạc nhẹ, bolero vào cải lương, cộng thêm nhiều giai điệu mới, sáng tạo, cập nhật xu thế, cải lương ăn khách hơn bao giờ hết.
Cải lương ăn khách giúp cho thế hệ nghệ sĩ vàng như Tài Linh, Kim Tử Long “ăn nên làm ra” với băng đĩa Mưa bụi đầu thập niên 1990.
Sức nóng của cải lương từ Nam Bộ lan ra Bắc Bộ. Ngay ở miền Bắc, mỗi tỉnh đều có đoàn cải lương riêng, từ Thái Bình đến Nam Định, Bắc Giang, Hà Nội... Mỗi đoàn cải lương đều dựng vở, lên lịch diễn quanh năm.
Ngọc Huyền, Kim Tử Long, Vũ Linh, Tài Linh... là thế hệ vàng của thời kỳ cải lương rực rỡ. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Cuộc sống càng hiện đại, cải lương càng mất vị thế
Sự ra đi của NSƯT Vũ Linh giống như tiếng chuông chùa trong trích đoạn cuối vở “Lan và Điệp” có chức năng thức tỉnh khiến nhiều khán giả thế hệ 7X-8X sực nhớ ấu thơ từng thấm đẫm tiếng cải lương, vọng cổ.
Những ngày này, cải lương được tìm kiếm nhiều hơn. Trên các diễn đàn, nền tảng mạng xã hội đăng tải lại loạt trích đoạn cải lương kinh điển. Thông tin về cuộc đời dàn nghệ sĩ vàng của cải lương một thời được tìm đọc lại.
Tivi 14 inch đen trắng đến những tivi màu đầu tiên đã chứng kiến sự hưng thịnh của cải lương, khi công nghệ phát triển vượt bậc, cải lương cùng với nhiều loại hình sân khấu đã mất đi vị thế của mình.
Sự bùng nổ của nhiều loại hình giải trí, sự tiến xa của công nghệ đã phù phép cho điện ảnh giàu kỹ xảo, cho nhiều trò chơi trở nên hấp dẫn, cải lương không còn show diễn, vở dựng thưa dần, nhiều đoàn cải lương tan rã.
Thế hệ vàng của cải lương hoạt động thưa vắng. Tài Linh, Ngọc Huyền sang Mỹ định cư. Kim Tử Long hoạt động sôi nổi sang lĩnh vực gameshow. Chỉ đến khi NSƯT Vũ Linh ra đi khán giả nhiều thế hệ mới bàng hoàng, giọng ca biểu tượng cho một thời rực rỡ của cải lương đã không còn.
Cải lương đã bước vào xa vắng, như ấu thơ của một thời nghèo khó.
Mi Lan
Lệ Thủy - Minh Vương thời trẻ, 2 nghệ sĩ nổi tiếng của sân khấu cải lương. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp
Lan và Điệp (1987): Bản Tình Ca Video Bất Hủ của Lệ Thủy và Trọng Hữu
ChatGPT
Nếu bản thu âm năm 1974 của Thanh Kim Huệ và Chí Tâm được coi là "chuẩn mực về thanh âm", thì phiên bản video cải lương năm 1987 với sự kết hợp củaNSND Lệ Thủy và NSƯT Trọng Hữu chính là "tuyệt phẩm về hình ảnh" trong lòng khán giả mộ điệu.