Ngày trước, vợ chồng lấy nhau, không biết mặt nhau tí nào. Cho đến hôm cưới, hai người cũng chỉ thoáng thấy nhau, cũng là chuyện thường.
Cho nên có câu:
Lấy chồng chẳng biết mặt chồng,
Đêm nằm tơ tưởng nghĩ ông láng giềng.
Bởi vì lúc chồng vào buồng với vợ, thì cả hai người đều ngượng, nên phải tắt đèn để nói chuyện với nhau.
* * *
Có một việc xảy ra như thế này:
Một người học trò tên là A muốn lấy một cô tên là X.
Cha mẹ A đến xin với cha mẹ X, nhưng cha mẹ X không gả, vì điều tra thấy A kém về đạo đức.
Một người học trò khác tên là B nhờ mối đến hỏi cô X, được cha mẹ X nhận lời.
A và B là bạn học cùng một thầy.
Hôm cưới, B mời các bạn đến ăn cỗ, trong số ấy có A.
Ăn xong, đến tối mở cuộc tổ tôm. B mời A nhận một chân, nhưng A từ chối. B phải ngồi vào bàn tổ tôm để tiếp khách. A chỉ đóng vai trầu rìa.
Giữa khi đám bạc đang vui thì A lẻn vào buồng cô dâu. Tắt đèn... Một lát A lại lên chầu rìa tổ tôm.
Đến khuya, khách về, chú rể mới vào buồng cô dâu.
Trò chuyện một lát, chú rể mới làm nhiệm vụ người chồng, thì người vợ nói:
- Gớm, vừa mới ban nãy, bây giờ đã lại...
Người chồng ngạc nhiên.
Và thấy có gì khác ban nãy trong lời nói, cử chỉ, người vợ cũng ngạc nhiên, và biết ngay mình đã bị lừa.
Hai vợ chồng ăn ở với nhau, gây hạnh phúc cho gia đình.
Nhưng có một câu hỏi âm thầm xảy ra trong tối tân hôn nó làm bà ta đau khổ ngấm ngầm. Và ông chồng, mỗi khi sực nhớ đến lời nói của vợ: "Vừa mới ban nãy", cũng biết vợ mình bị lừa, nhưng không muốn cho vợ biết rằng mình ngờ, để cùng sống với nhau cho vui vẻ.
Mãi đến năm hai người trở về già, bà vợ ốm nặng, lúc hấp hối, mới nói lại chuyện xảy ra trong tối tân hôn. Bà đoán rằng đã bị lừa, tuy không rõ kẻ lừa bà là ai, nhưng bà đã đau khổ, và ân hận vô cùng mỗi khi thấy chồng đối xử với mình rất âu yếm. Nay muốn đi cho nhẹ nhõm, bà phải thanh toán nỗi uẩn khúc này với chồng.
Muốn vợ vui vẻ, ông đáp rằng khi nghe câu nói của bà, ông cũng phải nghĩ ngợi. Nhưng thấy rằng bà chẳng có tội lỗi gì, nên ông càng phải âu yếm bà, cho bà khỏi ngờ ông là đã biết, để hai vợ chồng sống với nhau hạnh phúc.
Hiểu bụng nhau như thế, hai người cùng khóc.
Khóc vì vui.
Nhưng cũng khóc cho cái thói tục cưới xin nó đầy đọa con người ta như thế.
"Danh tiết" của Nguyễn Công Hoan: Bi kịch máu và nước mắt sau ánh đèn đêm tân hôn
ChatGPT thực hiện theo phong cách phóng sự - phê bình văn học
Trong dòng chảy của văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945, nếu “Bước đường cùng” là tiếng thét của người nông dân dưới ách áp bức, thì “Danh tiết” lại là một cuộc giải phẫu đau đớn vào những hủ tục và cái danh dự hão huyền của xã hội phong kiến cũ.
Dựa trên một câu chuyện có thật đầy nghiệt ngã về hủ tục cưới xin, Nguyễn Công Hoan đã không chọn một kết thúc nhẫn nhục như đời thực. Trong tiểu thuyết "Danh tiết", ông đã đẩy bi kịch lên đỉnh điểm bằng máu và cái chết, biến tác phẩm thành một bản cáo trạng đanh thép chống lại lễ giáo phong kiến và những kẻ đạo đức giả.
Minh họa: Stable Diffusion
Sự tráo đổi tàn độc trong bóng tối Tiểu thuyết mở đầu bằng một tình huống trớ trêu nhưng đầy thực tế của xã hội cũ: đôi lứa lấy nhau mà không hề biết mặt. Lợi dụng khe hở của tục "tắt đèn" đêm tân hôn và sự sơ hở của chú rể đang mải mê trên bàn tổ tôm, Hạnh – một kẻ tiểu nhân gắn mác trí thức – đã lẻn vào buồng cô dâu để chiếm đoạt Thúy.
Chỉ một câu nói ngây thơ của người vợ trẻ: "Gớm, vừa mới ban nãy, bây giờ đã lại..." đã xé toang bức màn bí mật, phơi bày một sự thật kinh hoàng. Sau này, Thúy biết mình bị lừa, nhưng đau đớn thay, trong cái xã hội coi trọng "danh tiết" hơn mạng sống, nàng không thể kêu cứu, không thể thanh minh.
Khi "Danh tiết" trở thành bản án tử
Cái tên tiểu thuyết "Danh tiết" mang một sức nặng mỉa mai ghê gớm. Thúy – một người phụ nữ nết na – bỗng chốc rơi vào bi kịch nhục nhã dù nàng hoàn toàn vô tội. Nàng phải sống trong sự giằng xé giữa việc giữ gìn danh dự cho gia đình, nhà chồng và nỗi uất hận tột cùng đối với kẻ đã hủy hoại đời mình.
Nguyễn Công Hoan đã rất sắc sảo khi xây dựng tâm lý nhân vật. Nàng không chọn cách im lặng cho đến lúc lâm chung như nguyên mẫu ngoài đời. Trong thế giới của "Danh tiết", sự uất ức được tích tụ qua thời gian đã biến thành hành động quyết liệt.
Cái kết rúng động: Sự trả thù hay lời giải thoát?
Đoạn kết của tiểu thuyết là một cú sốc đối với độc giả thời bấy giờ. Không còn là người phụ nữ cam chịu, Thúy đã tự tay thực hiện công lý của riêng mình. Nàng đã giết chết Hạnh – kẻ thủ ác đã gieo rắc bi kịch cho cuộc đời nàng – để rửa sạch nỗi nhục.
Nhưng sau khi báo thù, Thúy cũng không thể tiếp tục sống trong cái xã hội vốn đã không còn chỗ cho một người phụ nữ "mất tiết" (theo quan niệm hủ bại).
Minh họa: Stable Diffusion
Hành động gieo mình xuống dòng sông tự vẫn của Thúy không chỉ là để kết thúc cuộc đời, mà là tiếng thét sau cùng chống lại một chế độ lễ giáo đã dồn ép con người vào đường cùng.
Thông điệp của nhà văn
Qua ngòi bút của Nguyễn Công Hoan, "Danh tiết" không chỉ là một vụ án mạng vì tình. Đó là cuộc đối đầu giữa nhân phẩm con người và những hủ tục lạc hậu. Việc để nhân vật Thúy cầm dao giết kẻ thù cho thấy cái nhìn quyết liệt của tác giả: Con người cần phải phản kháng lại cái ác, dù cái giá phải trả có thể là chính mạng sống của mình.
Đây là một tác phẩm gai góc, lột trần bộ mặt giả dối của tầng lớp phong kiến tiểu tư sản, đồng thời bày tỏ niềm xót thương sâu sắc cho thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ.
Kết luận
Khác với những truyện ngắn trào phúng sắc lạnh thường thấy, ở "Danh tiết", ngòi bút của Nguyễn Công Hoan mang nhiều sự xót xa hơn.
Tác phẩm là một lời cảnh tỉnh đanh thép gửi đến những tư tưởng phong kiến lạc hậu. Nó đặt ra câu hỏi nhức nhối: Liệu cái danh tiết được gìn giữ bằng sự giả dối và đau khổ có thực sự có giá trị?
"Danh tiết" không chỉ là một cuốn tiểu thuyết tâm lý xuất sắc mà còn là một tư liệu lịch sử bằng văn chương, soi rọi những góc khuất tối tăm nhất trong đời sống gia đình Việt Nam đầu thế kỷ XX. Sau gần một thế kỷ, thông điệp về sự tự do trong tình yêu và cái nhìn nhân văn về phẩm giá con người của Nguyễn Công Hoan vẫn còn nguyên giá trị.
Nếu bạn muốn tìm hiểu về một Nguyễn Công Hoan sâu sắc, trầm lắng nhưng không kém phần quyết liệt trong việc bảo vệ quyền sống con người, "Danh tiết" chính là cuốn sách không thể bỏ qua.
Cải lương 'Lan và Điệp' - Soạn giả: Viễn Châu, Thể Hà Vân
Ngọc Giàu & Thành Được
Sưu tầm
(3:13) VỌNG CỔ:
NG: Mà người con gái năm xưa vẫn ngồi bên khung cửi dệt mãi một đường tơ chưa trọn ý mong... chờ.
[4]: Nhìn những mùa xuân đi rồi sợ đón duyên hờ. Chạnh nhớ Lan là một loài hoa, còn Điệp là cánh bướm; nhụy rữa hương tàn, bướm còn lui tới nữa hay không? Điệp ơi! Hôm nay khung trời lại nổi ngọn đông phong, có cô gái lại mơ ước màu hồng áo cưới. Thôi nhé đừng để ai kia phải chờ phải đợi, cứ một đông qua là thêm một cái xuân già.
[6] TĐ: Lan! Anh đã đỗ đạt rồi, sao Lan còn mãi lo sợ chuyện bâng quơ? Hạnh phúc đã vói quá tầm tay rồi, Lan đừng lo tan biến nữa. Lan ơi! Dù mùa đông năm nay có đem gió về lùa qua khung cửa, Lan cũng đừng sợ lạnh lùng băng giá hồn đơn. Chuyện tình Lan – Điệp sẽ kết thúc bằng một cuộc hôn nhân. Tơ đã dệt, Lan may sẵn cho mình áo cưới để cô gái năm xưa không còn thẫn thờ bên khung cửi, tay biếng đưa thoi dệt chiếc áo ân tình. Mùa xuân này chẳng còn ai đợi ai mong, một đám cưới linh đình sẽ làm rỡ ràng hai họ.
NG: Lan sẽ là cô dâu, còn Điệp là chú rể. Đẹp mãi một chuyện tình cánh bướm lượn đài hoa.
(5:44) MẪU TẦM TỬ:
TA: Ừm... Thằng Điệp vừa mới thi đỗ khoa này, mà nó đỗ là nhờ cha có nhúng tay ở trong đó đó. Nên cha biết thế nào nội nhật ngày nay...
Nó cũng đến đây
Để cảm ơn cha đã giúp nó thành tài.
Có vậy con hãy mau vào phòng riêng
Lo săn sóc lại dung nhan.
BT: Điệp đến huyện đường
Cảm ơn đỗ đạt đâu có liên quan gì
Đến sự có mặt hay cuộc đời của con
Mà cha bắt phải điểm trang chi?
TA: Hứ! Con thiệt là ngu không hiểu gì ráo trọi
Cha có dại gì đâu mà giúp đỡ người dưng.
Cha tính toán rồi, con phải nghe cha!
Nhận nó làm chồng để khỏi mang tiếng chữa hoang.
BT: Thôi cha ơi! Con hổng chịu đâu!
Cái anh học trò nghèo mạt à!
TA: Không lấy nó thì lấy ai
Khi đã thè lè cái bụng sao mày còn kén chọn?
(7:10) VỌNG CỔ:
BT: Khi con là chín tầng mây trên trời cao chót vót, còn Điệp chỉ là ngọn cỏ may xơ xác ở bên... đường.
[3]: Sao cha không thương con mà chọn mặt gửi vàng. Lại nỡ để cho đỉa đeo chân hạc, còn gì phẩm giá gia đình của một huyện quan. Con còn trẻ còn đẹp thiếu gì công tử vương tôn, nếu cha mở rộng cửa gia nghiêm cho các chàng trai lui tới. Không lẽ cha không chọn được một chàng rể quý. Cha vội vàng chi mà gả con cho một chàng trai bần tiện cơ hàn.
(13:18) VỌNG CỔ:
TĐ: Trời ơi! Tôi phải ký tên để nhận mình đã phá hoại tấm băng trinh con gái cưng của quan tri phủ. Sợi dây oan trói buộc tình duyên giữa tôi với Thúy Liễu tiểu thơ nên vợ nên... chồng.
[3]: Quan lớn ơi! Tôi chỉ là một thư sinh mới ra khỏi mái trường. Nên khó đo lường được tình đời xảo trá và sự lọc lừa của người đổi trắng thay đen. Bây giờ tôi mới hiểu lòng tốt của ngài chỉ là một tấm bình phong để che đậy một âm mưu mờ ám. Thà để tôi học tài thi phận hơn là nhận sự thi ân rồi mang hận cả một đời.
(18:40) VỌNG CỔ:
NG: Điệp ơi! Nếu chẳng được cùng Điệp nên duyên chồng vợ thì Lan sẽ tìm một lối đi để quên khổ quên... sầu.
[5]: Có mấy ai quên được mối tình đầu. Nếu vẫn để linh hồn chơi vơi giữa dòng tục lụy, lôi cuốn u hoài trong sóng biển trầm luân. Đã không thể chết vì tình bằng cách quyên sinh, bởi còn nợ nần cơm cha áo mẹ. Thì Điệp ơi, Lan lìa xa trần thế bằng gửi đời trong mõ sớm chuông chiều.
NHẠC:
TĐ: Tôi viết vào đây
Chuyện nuối tiếc tình yêu hai mái đầu.
Ước mộng đẹp tươi
Tuổi đương xuân mà sao chia lứa đôi?
NG: Từng đêm Lan khóc
Thầm trong cay đắng, sớm ly tan vì duyên kiếp dở dang.
Hoa thơm mau tàn
Ai hay cho nàng cánh chim lìa đàn.
[6] TĐ: Lan ơi! Dù cho duyên kiếp mình dang dở, Điệp vẫn yêu Lan yêu mãi trọn đời.
NG: Thôi đừng nói nữa Điệp ơi, thêm sầu lụy cho người sắp đi vào khổ hạnh.
Xa xa vọng tiếng chuông chùa
Như đợi như chờ bóng dáng một ni cô.
(22:22) VỌNG CỔ:
TS: Và khi tiểu Lan quay vào hậu liêu thì chỉ còn hơi tàn thoi thóp như tia nắng hoàng hôn sắp chìm lặng cuối chân... trời.
[1]: Ông còn quyến luyến làm chi khi đã ngăn hai ngả đạo và đời. Xin ông hãy để cho tiểu Lan được an phận lúc sắp lìa bỏ khỏi trần gian. Thôi có còn gì mà nối lại tơ duyên mà đem yêu thương vào chốn am thiền. Khi tiểu Lan đã đoạn tình cắt đứt dây chuông, vậy ông hãy quay về mà đừng lưu luyến nữa...
NÓI DẶM:
TĐ: Ân sư! Tôi đến đây gặp Lan là để minh oan một sự hiểu lầm về duyên kiếp, chớ không phải đem ân tình khuấy động cửa tôn nghiêm. Ân sư ơi! Xin ân sư cho tôi vào để gặp mặt Lan, rồi tôi sẽ quay về khi đã vơi được niềm tâm sự.
[2] TS: Mô Phật! Bần đạo là kẻ xuất gia đã chán chê mùi tục lụy nên bần đạo chẳng còn muốn nghe câu chuyện hồng trần. Nhưng thấy cảnh của ông với tiểu Lan, bần đạo không thể cầm lòng. Thôi thì nghĩa tử là nghĩa tận, tôi mở cổng cho ông vào để vuốt mặt người yêu. Đây chiếc áo nâu sòng cùng xâu chuỗi hạt từ bi, bần đạo xin ông hãy mặc vào mà tới hậu liêu cùng Lan tâm sự. Tôi ở ngoài này chờ kéo hồi chuông báo tử và cầu nguyện một linh hồn sắp vĩnh biệt trần gian...
(26:14) VỌNG CỔ:
NG: Có phải Điệp của Lan đang nghẹn ngào than khóc đưa tiễn một người đi theo tiếng vọng chuông... buồn.
[3]: Kìa! Sao Điệp lại làm một nhà sư khoác áo tu hành? Thầy đâu sao Lan không gặp mặt, ai đã mở cổng cho bướm vào thương tiếc cảnh vườn hoang? Trời ơi tôi đang mê cuồng hay sự thật hiển nhiên, có phải kẻ đang đứng bên tôi là người tình năm cũ? Có phải Điệp đó chăng đang sầu tư nức nở thương một đời hoa đang nhụy rữa hương tàn?
(27:11) VỌNG CỔ:
TĐ: Lan ơi! Điệp đang ở bên Lan trước giò tàn hơi thở, nên ân sư thương tình đôi trẻ đã cho Điệp mượn áo cà sa vào đây gặp gỡ bạn chung... tình.
[4]: Ôi xa nhau chưa bao lâu mà thân hình Lan tiều tụy võ vàng. Điệp nghe hòa thượng kể Lan thường chôn xác bướm như chôn chết cuộc tình ngang trái đau thương. Nhưng Lan ơi, Điệp vẫn còn là của riêng Lan nên bướm nọ vẫn tìm mùi hương Lan cũ. Khi gặp lại Lan thì Lan đã ủ rũ để bướm phải bơ vơ giữa nẻo dương trần.
[6] NG: Tiếc gì một đóa phong lan
Bướm ơi! Nhụy rữa hương tàn còn đâu.
Điệp ơi! Ngày tương ngộ lại là ngày ly biệt. Thôi Điệp ở lại đường trần, Lan theo hương khói từ bi. Điệp hãy quay về với Thúy Liễu tiểu thơ, đừng lưu luyến một chuyện tình dang dở. Ôi bướm trắng chiều nay bay đầy lối ngõ như kết lồng hoa tang đưa tiễn một linh hồn. Sức kiệt hơi tàn rồi đó Điệp ơi, thôi nhé từ đây xin vĩnh biệt.
TĐ: Lan! Lan ơi buổi trùng phùng chưa vơi thương nhớ, mà tiếng chuông buồn đã điểm ly tan.
Tắt lửa lòng là một tiểu thuyết lãng mạn của nhà văn Nguyễn Công Hoan, giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1933. Tác phẩm nhanh chóng trở nên phổ biến và được chuyển thể thành nhiều vở kịch, cải lương, bản nhạc khác nhau.
Soạn giả Trần Hữu Trang đã biên kịch lại và chuyển thể thành vở cải lương Lan và Điệp năm 1936.
Và cái tên Lan và Điệp trở thành huyền thoại từ đó, thậm chí nó còn nổi tiếng hơn cả tên tác phẩm Tắt lửa lòng.
Soạn giả Viễn Châu thì chuyển thành vở cải lương Hoa rụng giữa thiền môn với hai nhân vật chính là Mai và Ngọc.
Tóm tắt nội dung
Ngọc yêu Mai từ thuở nhỏ, tới ngày đi thì Ngọc lên kinh ứng thí. Nhờ ơn trời Ngọc đã đậu và ông huyện cũng là bạn thâm giao với ba Mai, Ngọc bị ép uống rượu và cho ngủ cùng con gái ông Huyện, vì thế Ngọc phải ở lại nhà và cưới con gái ông Huyện, Mai cải trang thành trai đi tu. Ngày Mai lâm bệnh nặng, Bạch Thầy cho Mai và Ngọc gặp nhau lần cuối.
Chuyện tình Lan và Điệp đã lấy không ít nước mắt của người mộ điệu. Nhiều bài hát, vở tuồng, chập cải lương ra đời từ tác phẩm này. Dây chuông oan nghiệt này là đoạn cuối của vở tuồng với sự trình diễn của những giọng ca thượng thặng, trong đó có bé Chí Tâm với giọng ca thời tuổi trẻ khó lòng nhận ra.
Một điểm thích nữa là cách giới thiệu mào đầu rất thu hút.
Soạn giả: Ngọc Sơn - Yên Sơn
(Tân Nhạc: Ngọc Sơn,
Vọng Cổ: Yên Sơn)
Thập niên 1940, soạn giả Tư Trang, tức Trần Hữu Trang đã dựa theo cuốn “Tắt Lửa Lòng” của Nguyễn Công Hoan để soạn thành vở ca kịch “Lan và Điệp”, đưa lên sân khấu, do cô đào Năm Phỉ đóng vai Lan, kép Tư Út đóng vai Điệp. Đôi nghệ sĩ tiền phong thượng thặng này đã mở đầu cho 2 nhân vật chính “Lan – Điệp” trở thành bất tử với thời gian.
Vậy sau khi được đưa lên sân khấu rồi, Lan và Điệp còn bước sang bao nhiêu lãnh vực nghệ thuật khác nữa? Tôi xin trình bày sau đây, mời quí vị theo dõi...
Tuồng ‘Lan và Điệp’ và dĩa hát ‘Hoa Rơi Cửa Phật’
Ngành Mai
1/ Lời giới thiệu: Mộng Tuyền là một nữ nghệ sĩ cổ nhạc trước năm 1975…Tên tuổi cô rực sáng trong nhiều vở diễn, đĩa nhựa, phim, kịch, truyền hình…
4/ Lan và Điệp (Hoa rơi cửa Phật) – Soạn giả Viễn Châu: Một ca khúc mà tạo cho Mộng Tuyền rất nhiều kỷ niệm đẹp trong quá khức với số phận của Lan…
Minh họa: Stable Diffusion
Minh họa: Stable Diffusion
Dĩa Hát Hồng Hoa 33 Vòng - Hoa Rụng Giữa Thiền Môn
