Mời đọc
Về tiểu thuyết "Danh tiết"
- Hồi kí Nguyễn Công Hoan
Ngày trước, vợ chồng lấy nhau, không biết mặt nhau tí nào. Cho đến hôm cưới, hai người cũng chỉ thoáng thấy nhau, cũng là chuyện thường.
Cho nên có câu:
Đêm nằm tơ tưởng nghĩ ông láng giềng.
Bởi vì lúc chồng vào buồng với vợ, thì cả hai người đều ngượng, nên phải tắt đèn để nói chuyện với nhau.
* *
Một người học trò tên là A muốn lấy một cô tên là X.
Cha mẹ A đến xin với cha mẹ X, nhưng cha mẹ X không gả, vì điều tra thấy A kém về đạo đức.
Một người học trò khác tên là B nhờ mối đến hỏi cô X, được cha mẹ X nhận lời.
A và B là bạn học cùng một thầy.
Hôm cưới, B mời các bạn đến ăn cỗ, trong số ấy có A.
Ăn xong, đến tối mở cuộc tổ tôm. B mời A nhận một chân, nhưng A từ chối. B phải ngồi vào bàn tổ tôm để tiếp khách. A chỉ đóng vai trầu rìa.
Giữa khi đám bạc đang vui thì A lẻn vào buồng cô dâu. Tắt đèn... Một lát A lại lên chầu rìa tổ tôm.
Đến khuya, khách về, chú rể mới vào buồng cô dâu.
Trò chuyện một lát, chú rể mới làm nhiệm vụ người chồng, thì người vợ nói:
- Gớm, vừa mới ban nãy, bây giờ đã lại...
Người chồng ngạc nhiên.
Và thấy có gì khác ban nãy trong lời nói, cử chỉ, người vợ cũng ngạc nhiên, và biết ngay mình đã bị lừa.
Hai vợ chồng ăn ở với nhau, gây hạnh phúc cho gia đình.
Nhưng có một câu hỏi âm thầm xảy ra trong tối tân hôn nó làm bà ta đau khổ ngấm ngầm. Và ông chồng, mỗi khi sực nhớ đến lời nói của vợ: "Vừa mới ban nãy", cũng biết vợ mình bị lừa, nhưng không muốn cho vợ biết rằng mình ngờ, để cùng sống với nhau cho vui vẻ.
Mãi đến năm hai người trở về già, bà vợ ốm nặng, lúc hấp hối, mới nói lại chuyện xảy ra trong tối tân hôn. Bà đoán rằng đã bị lừa, tuy không rõ kẻ lừa bà là ai, nhưng bà đã đau khổ, và ân hận vô cùng mỗi khi thấy chồng đối xử với mình rất âu yếm. Nay muốn đi cho nhẹ nhõm, bà phải thanh toán nỗi uẩn khúc này với chồng.
Muốn vợ vui vẻ, ông đáp rằng khi nghe câu nói của bà, ông cũng phải nghĩ ngợi. Nhưng thấy rằng bà chẳng có tội lỗi gì, nên ông càng phải âu yếm bà, cho bà khỏi ngờ ông là đã biết, để hai vợ chồng sống với nhau hạnh phúc.
Hiểu bụng nhau như thế, hai người cùng khóc.
Khóc vì vui.
Nhưng cũng khóc cho cái thói tục cưới xin nó đầy đọa con người ta như thế.
Trích "Nhớ gì ghi nấy" PDF
Mời đọc
"Danh tiết" của Nguyễn Công Hoan:
Bi kịch máu và nước mắt sau ánh đèn đêm tân hôn
theo phong cách phóng sự - phê bình văn học
Trong dòng chảy của văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945, nếu “Bước đường cùng” là tiếng thét của người nông dân dưới ách áp bức, thì “Danh tiết” lại là một cuộc giải phẫu đau đớn vào những hủ tục và cái danh dự hão huyền của xã hội phong kiến cũ.
Dựa trên một câu chuyện có thật đầy nghiệt ngã về hủ tục cưới xin, Nguyễn Công Hoan đã không chọn một kết thúc nhẫn nhục như đời thực. Trong tiểu thuyết "Danh tiết", ông đã đẩy bi kịch lên đỉnh điểm bằng máu và cái chết, biến tác phẩm thành một bản cáo trạng đanh thép chống lại lễ giáo phong kiến và những kẻ đạo đức giả.
Minh họa: Stable DiffusionSự tráo đổi tàn độc trong bóng tối
Tiểu thuyết mở đầu bằng một tình huống trớ trêu nhưng đầy thực tế của xã hội cũ: đôi lứa lấy nhau mà không hề biết mặt. Lợi dụng khe hở của tục "tắt đèn" đêm tân hôn và sự sơ hở của chú rể đang mải mê trên bàn tổ tôm, Hạnh – một kẻ tiểu nhân gắn mác trí thức – đã lẻn vào buồng cô dâu để chiếm đoạt Thúy.
Chỉ một câu nói ngây thơ của người vợ trẻ: "Gớm, vừa mới ban nãy, bây giờ đã lại..." đã xé toang bức màn bí mật, phơi bày một sự thật kinh hoàng. Sau này, Thúy biết mình bị lừa, nhưng đau đớn thay, trong cái xã hội coi trọng "danh tiết" hơn mạng sống, nàng không thể kêu cứu, không thể thanh minh.
Khi "Danh tiết" trở thành bản án tử
Cái tên tiểu thuyết "Danh tiết" mang một sức nặng mỉa mai ghê gớm. Thúy – một người phụ nữ nết na – bỗng chốc rơi vào bi kịch nhục nhã dù nàng hoàn toàn vô tội. Nàng phải sống trong sự giằng xé giữa việc giữ gìn danh dự cho gia đình, nhà chồng và nỗi uất hận tột cùng đối với kẻ đã hủy hoại đời mình.
Nguyễn Công Hoan đã rất sắc sảo khi xây dựng tâm lý nhân vật. Nàng không chọn cách im lặng cho đến lúc lâm chung như nguyên mẫu ngoài đời. Trong thế giới của "Danh tiết", sự uất ức được tích tụ qua thời gian đã biến thành hành động quyết liệt.
Cái kết rúng động: Sự trả thù hay lời giải thoát?
Đoạn kết của tiểu thuyết là một cú sốc đối với độc giả thời bấy giờ. Không còn là người phụ nữ cam chịu, Thúy đã tự tay thực hiện công lý của riêng mình. Nàng đã giết chết Hạnh – kẻ thủ ác đã gieo rắc bi kịch cho cuộc đời nàng – để rửa sạch nỗi nhục.
Nhưng sau khi báo thù, Thúy cũng không thể tiếp tục sống trong cái xã hội vốn đã không còn chỗ cho một người phụ nữ "mất tiết" (theo quan niệm hủ bại).
Minh họa: Stable DiffusionHành động gieo mình xuống dòng sông tự vẫn của Thúy không chỉ là để kết thúc cuộc đời, mà là tiếng thét sau cùng chống lại một chế độ lễ giáo đã dồn ép con người vào đường cùng.
Thông điệp của nhà văn
Qua ngòi bút của Nguyễn Công Hoan, "Danh tiết" không chỉ là một vụ án mạng vì tình. Đó là cuộc đối đầu giữa nhân phẩm con người và những hủ tục lạc hậu. Việc để nhân vật Thúy cầm dao giết kẻ thù cho thấy cái nhìn quyết liệt của tác giả: Con người cần phải phản kháng lại cái ác, dù cái giá phải trả có thể là chính mạng sống của mình.
Đây là một tác phẩm gai góc, lột trần bộ mặt giả dối của tầng lớp phong kiến tiểu tư sản, đồng thời bày tỏ niềm xót thương sâu sắc cho thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ.
Kết luận
Khác với những truyện ngắn trào phúng sắc lạnh thường thấy, ở "Danh tiết", ngòi bút của Nguyễn Công Hoan mang nhiều sự xót xa hơn.
Tác phẩm là một lời cảnh tỉnh đanh thép gửi đến những tư tưởng phong kiến lạc hậu. Nó đặt ra câu hỏi nhức nhối: Liệu cái danh tiết được gìn giữ bằng sự giả dối và đau khổ có thực sự có giá trị?
"Danh tiết" không chỉ là một cuốn tiểu thuyết tâm lý xuất sắc mà còn là một tư liệu lịch sử bằng văn chương, soi rọi những góc khuất tối tăm nhất trong đời sống gia đình Việt Nam đầu thế kỷ XX. Sau gần một thế kỷ, thông điệp về sự tự do trong tình yêu và cái nhìn nhân văn về phẩm giá con người của Nguyễn Công Hoan vẫn còn nguyên giá trị.
Nếu bạn muốn tìm hiểu về một Nguyễn Công Hoan sâu sắc, trầm lắng nhưng không kém phần quyết liệt trong việc bảo vệ quyền sống con người, "Danh tiết" chính là cuốn sách không thể bỏ qua.
