---

"Bạc đẻ" Đỉnh cao văn học Việt - Ông tổ của ngành lừa đảo, khi bản chất lòng tham không đổi

The Hidden Self

Chào mừng đến với The Hidden Self, nơi sẽ có những sự thật mà xã hội không muốn cho bạn biết.

Nếu văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn trước 1945 là một bàn tiệc thịnh soạn của nỗi đau và sự khốn cùng, thì Nguyễn Công Hoan chính là người đầu bếp quái chiêu nhất. Người luôn nêm vào món ăn của mình một thứ gia vị cay nồng, sặc sụa, mang tên tiếng cười.
Cái tài của Nguyễn Công Hoan nằm ở chỗ ông không cần gào thét bi ai. Ông chỉ cần dựng lên một sân khấu trớ trêu, nơi những con rối người quay cuồng trong cái lố bịch của chính mình.
Ông sở hữu một kho tàng ngôn từ đời thường, nhưng sắc bén như dao cạo.
Khả năng dẫn dắt câu chuyện thượng thừa, với những cú thuyết, khiến độc giả phải ngã ngửa.
Ông không chỉ viết văn, ông đang vẽ biếm họa bằng chữ.

Và trong cái bảo tàng biếm họa đó thì "Bạc đẻ" nằm ở một góc khuất, ít được nhắc tới hơn những tác phẩm sách giáo khoa, nhưng lại mang một sức nặng tiên tri đáng sợ về bản chất con người.

Tại sao tôi lại muốn nói về "Bạc đẻ" ngay lúc này?
Bởi vì khi đọc nó, tôi không thấy cũ.
Tôi thấy rùng mình.
Tôi thấy những trò ma giáo, những kỹ nghệ lừa đảo mà ngỡ như chỉ có trong thời đại của Blockchain, của AI, của những sàn tiền ảo...
hóa ra đã được Nguyễn Công Hoan vạch trần từ gần một thế kỷ trước.

Câu chuyện về một gã khờ tin rằng bạc có thể đẻ ra bạc.
Nó không chỉ là một vở hài kịch, nó là một cuốn cẩm nang tâm lý học tội phạm đen tối, nơi mà những kẻ đi săn và con mồi cùng nhảy một điệu van cuồng loạn trên bờ vực thẳm.

Bạn sẽ thấy chính mình, thấy bạn bè mình, và thấy cả những bi kịch đang diễn ra ngoài kia, trong từng dòng chữ của ông.

Đây không phải là câu chuyện ngày xưa,
đây là câu chuyện của ngày hôm nay.

Mê cung của những đồng bạc biết múa và cái bẫy ngọt ngào.

Hãy để mình tua lại thước phim đen trắng này cho bạn xem nhé. Nhưng không phải là bằng những gạch đầu dòng tóm tắt khô khan, mà bằng hơi thở của những kẻ đang khát tiền.

Câu chuyện mở ra với một bầu không khí đầy bí ẩn và kích thích trí tò mò, đúng chất Nguyễn Công Hoan. Nhân vật chính của chúng ta bị cuốn vào một phi vụ làm ăn, mà nghe qua thì hoang đường. Thế nhưng khi đã bước chân vào thì nó lại logic đến lạ lùng. Đó là nghệ thuật của sự dẫn dụ. Kẻ lừa đảo không xuất hiện với một bộ mặt gian manh. Hắn xuất hiện với sự đạo mạo, vẻ ngoài uy tín hoặc ít nhất là tỏ ra mình nắm giữ một bí mật kinh thiên động điệu của vũ trụ: Bí mật làm cho những đồng bạc trắng sinh sôi nảy nở như gà đẻ trứng.
Nguyễn Công Hoan đã dựng cảnh tài tình tới mức chính mình khi lần đầu tiên đọc tác phẩm, khi đó mình còn là sinh viên năm nhất, cũng bị cuốn theo cái logic méo mó đó. Mình cũng như nhân vật trong chuyện, tò mò muốn biết rằng, rốt cuộc hắn làm thế nào?
Hắn không cướp tiền ngay. Không! Những kẻ lừa đảo đại tài không bao giờ ăn non. Hắn dùng chiến thuật thả con săn sắt, bắt con cá rô. Ban đầu thì hắn cho con mồi nếm trải vị ngọt. Bạn đưa hắn một đồng, hắn trả lại bạn hai đồng. Bạn đưa hắn mười đồng, hắn trả bạn hai mươi đồng. Đúng hẹn, sòng phẳng, không thiếu một xu. Tiếng lanh canh của những đồng bạc chạm vào nhau, tạo nên một cái bản giao hưởng mê hoặc, làm tê liệt hoàn toàn lý trí.

Bạn hãy cứ thử tưởng tượng cảm giác đó mà xem. Cái cảm giác không làm mà hưởng. Cái cảm giác mình là người được chọn, mình đã tìm ra được cái lỗ hổng của tạo hóa để làm giàu.
Và trong cái không gian đặc quánh mùi thuốc phiện và mùi tiền đó, con mồi dần dần mất đi sự cảnh giác. Hắn bắt đầu tin niềm tin đó, nên nó không được xây dựng bằng logic, mà được xây dựng bằng dopamin, chất dẫn chuyền thần kinh của sự sung sướng.

Nguyễn Công Hoan đã miêu tả quá trình tâm lý này tinh tế tới mức đáng sợ.
Từ nghi ngờ chuyển sang tò mò, từ tò mò chuyển sang tham lam, và từ tham lam chuyển sang sùng bái.
Kẻ lừa đảo giờ đây không còn là người lạ nữa rồi. Hắn trở thành thần tài.
Và khi lòng tham đã che mờ đôi mắt, khi con mồi đã hoàn toàn tin rằng bạc đẻ là có thật, cũng là lúc mà cú chốt hạ được tung ra. Một số tiền khổng lồ được trao đi, với hy vọng nó sẽ đẻ ra cả một gia tài.

Và rồi thì... Bùm!
Hắn biến mất, hoặc là hắn lật bài ngửa.

Cái kết của câu chuyện đến bất ngờ như một cú tát trời dáng, khiến cả nhân vật đến độc giả đều ngơ ngác. Hóa ra là chẳng có phép thuật nào cả, chẳng có cái công thức hóa học hay bí quyết gia truyền nào cả.

Chỉ có một quy luật bất biến: lòng tham của người này, sẽ là mỏ vàng của kẻ khác.

Giải phẫu khối u của lòng tham.

Tại sao người thông minh vẫn chết? Lòng tham nó không phải là nhu cầu, nó là chất gây nghiện của bản ngã. Chúng ta thường nghĩ rằng, người ta bị lừa vì nghèo, vì túng thiếu. Không hẳn đâu. Trong "Bạc đẻ" và trong cả những vụ lừa đảo tài chính 4.0 thời bây giờ, nạn nhân lại thường là những người đã có tiền và họ thì muốn nhiều hơn. Thế nhưng, chính cái nhiều hơn đó, nó không phải để mua thêm bát cơm. Thực ra là họ muốn cảm giác chiến thắng hệ thống. Họ muốn đi đường tắt.

Nguyễn Công Hoàn đã chỉ ra một sự thật trần trụi. Con người luôn khao khát những thứ phi lao động. Chúng ta được lập trình để tiết kiệm năng lượng. Thế nên khi ai đó nói rằng, chỉ cần ngồi im, tiền sẽ tự đẻ, thì bộ não nguyên thủy của con người lại gào thét sự sung sướng.

Kẻ lừa đảo trong chuyện thì đã đánh trúng vào cái huyệt này. Hắn không bán sản phẩm. Hắn bán giấc mơ và giấc mơ, và giấc mơ thì luôn đắt giá hơn thực tế.

Quy trình vỗ béo phiên bản 1930.

Bạn đã từng nghe về thuật ngữ mổ lợn trong các vụ lửa đảo tiền ảo gần đây không? Đó là quy trình như sau.
Thứ nhất, tìm kiếm. Tiếp theo là làm quen. Rồi tạo lòng tin. Rồi cho ăn lãi giả. Rồi thì vỗ béo, đây là khi mà nạn nhân nạp tiền lớn hơn. Và cuối cùng là giết thịt, tức là biến mất.

Nguyễn Công Hoan đã mô tả chính xác các quy trình này trong "Bạc đẻ".
Kẻ lừa đảo trong chuyện này cực kỳ kiên nhẫn. Hắn chấp nhận lỗ vốn ban đầu, chấp nhận trả lãi cao để mua cái sự uy tín. Khi bạn nhận được tiền thật từ hắn lần đầu, não của bạn sẽ tự động xóa bỏ nghi ngờ. Và bạn sẽ nghĩ rằng, nếu mà nó lừa ấy, thì nó đã chạy rồi. Tại sao nó còn trả mình tiền? Chính cái suy nghĩ logic sai lầm đó, là cái thòng lọng siết cổ bạn. Bạn không biết rằng cái số tiền lãi mà bạn nhận được chính là cái tiền gốc của bạn, hoặc là tiền của người đến sau. Nó là kiểu mỡ nó rán nó.

Nguyễn Công Hoan không dùng thuật ngữ kinh tế phương Tây, nhưng ông thì đã lột tả bản chất của mô hình Ponzi một cách tài tình, qua lăng kính của một câu chuyện dân gian.
Đó là sự mù quáng tập thể và cơ chế tự huyễn hoặc.

Trong chuyện thì nạn nhân không chỉ bị lừa bởi kẻ khác, mà chính họ còn tự lừa chính mình. Khi đã xuống tiền, con người mới có xu hướng tìm mọi lý lẽ để bảo vệ quyết định ban đầu của mình. Dù có những dấu hiệu bất thường nhưng họ vẫn sẽ cố lờ đi. Họ bám víu vào cái viễn cảnh giàu sang sắp tới.
Đây chính là bi kịch của trí tuệ. Càng thông minh, thì con người lại càng giỏi biện ra những lý do phức tạp, để biện minh cho cái sự ngu ngốc của mình.
Kẻ lừa đảo trong "Bạc đẻ" chỉ cần gieo một hạt mầm. Chính nạn nhân sẽ tưới nước, bón phân cho cái cây ảo vọng đó lớn lên bằng sự tham lam và trí tưởng tượng của họ.

Màn kịch của tình thân và cái bẫy dưới gầm phản.

Câu chuyện bắt đầu tại nhà của ông Trưởng, một người có chức sắc, có của ăn của để và cũng đầy sự tò mò. Vào một ngày đẹp trời nọ, khi ông Trưởng đang nhàn rỗi tỉa tót giàn thiên lý thì Ba Tuần, một người em họ buôn bán ở xa, dẫn về một người lạ mặt. Người lạ này tên là Cửu Ấu. Vẻ ngoài bệ vệ, khăn áo chỉnh tề, tay xách một chiếc vali nặng, toát lên mùi tiền và sự quyền quý. Điểm mấu chốt nằm ở đây, đó là Cửu Ấu không tự đến. Hắn được bảo lãnh bằng uy tín của Ba Tuần. Ba Tuần thì rỉ tai ông Trưởng, rằng Cửu Ấu là người hào hiệp, hay cứu kẻ nghèo và quan trọng hơn, hắn làm nên thì anh em ta cũng có phần nhờ.
Lập tức thì Cửu Ấu tung đòn tâm lý đầu tiên. Hắn hào phóng đưa tiền cho ông Trưởng làm cơm rượu, trả tiền trọ hậu hĩnh. Ông Trưởng vội liếc vào cái vali hớ hênh của tay khách, thấy bên trong xếp đầy những cọc bạc trắng dài ngoằng. Lòng tham và sự kính nể bắt đầu nhen nhóm.
Cửu Ấu ở căn nhà ngang, hành tung vô cùng quái gở. Hắn thường mượn cái thau đồng, chui vào buồng kín hàng giờ. Khi mang ra, thì cái thau được đánh sáng loáng bằng trấu và cát. Hắn đi về cũng rất thất thường, lúc nửa đêm, lúc gà gáy, bất kể mưa gió bão bùng, nhưng giờ giấc thì lại chính xác đến từng phút. Cái sự bí ẩn đó nó kích thích chí tò mò của ông Trưởng đến cực độ. Ông bắt đầu rình mò. Một đêm nọ, ông ghé mắt qua khe vách và thấy Cửu Ấu cởi trần, bày bạc lên thau đồng, đổ một thứ nước đen kịt từ cái chai vào, rồi lầm nhầm khấn vái. Sau đó là khói um, đèn tắt. Một cái nghi thức đầy mùi mê tín dị đoan. Thế nhưng lại diễn ra ngay trước mắt một kẻ hám của.
Đỉnh điểm của cái bẫy là khi Cửu Ấu đi vắng, ông Trưởng lẻn vào buồng lục lọi. Ông ta soi mói khắp nơi và phát hiện ra một viên gạch dưới gầm phản bị cạy lên. Ông lật viên gạch ra, bới lớp đất, tim ông đập thình thịch, một cọc bạc mười đồng, buộc dây đỏ chữ thập nằm im lìm ở đó. Ông gõ thử. Ồ, bạc thật, bạc xịn đấy.
Chi tiết này là đòn sát thủ. Nếu mà Cửu Ấu đưa bạc cho ông, thì ông sẽ nghi ngay. Nhưng đây lại là bạc mà ông tự tìm thấy, trong cái chỗ kín đáo của hắn. Ông tin sái cổ rằng, đây là bạc thiêng, bạc đang được luyện. Ông lấp lại như cũ, lòng khấp khởi như bắt được vàng.
Khi bị ông Trưởng gặng hỏi, Cửu Ấu giả vờ ngập ngừng, rồi tiết lộ bí mật động trời. Hắn có phép làm cho bạc đẻ. Nguyên lý của hắn nghe rất là sinh học. Bạc nó cũng có chống mái, có sự sống, cứ một đồng đẻ ra một đồng. Thế nhưng nó có những quy tắc bất dị bất dịch. Thực chất nó là kỹ thuật lừa đảo để xả lọc con mồi thôi.
Thứ nhất là phải có thuốc và thần chú, chính là thứ nước đen bí ẩn mà hắn mang theo.
Thứ hai là kỵ người lạ. Bạc mà đang ở cữ, mà có hơi người lạ là tiêu sản, tức là biến thành đất ngay.
Thứ ba, không được vay mượn. Bạc của ai thì người ấy đẻ. Hai người đàn bà lấy nhau không đẻ được con, thì bạc đi vay cũng không thể đẻ được. Quy tắc này ép con mồi phải dốc vốn tự có.

Để chứng minh, Cửu Ấu bảo ông Trưởng đưa năm đồng làm thử. Ông Trưởng đưa tiền và lại quy trình cũ. Đổ thuốc, khói um, tắt đèn. Sáng hôm sau, đúng giờ hẹn, ông Trưởng ra gốc cây cam, đào lên và kết quả là mười đồng bạc mới cóng, buộc dây đỏ nằm cười với ông. Ông ta sướng rơn người. Và ông Trưởng đã hoàn toàn cắn câu.
Tiếng lành đồn xa, cái bí mật sống để dạ, chết mang theo đó, thế nào nó lại lan ra cả làng. Thế mới hay. Từ ông Chánh Bá giàu nứt đố đổ vách, đến anh khố dây nghèo rớt mồng tơi, ai cũng muốn nhờ thánh Cửu ban lộc. Họ mang tới hàng trăm, hàng ngàn đồng bạc. Nhà nào có cũng vét sạch, bán cả đất, cầm cả đồ để có bạc cái.
Cửu Ấu đóng vai kẻ ban ơn bất đắc dĩ. Hắn than thở mệt mỏi, rồi tuyên bố là sẽ làm một mẻ cuối cùng trước khi rời đi vì hết lộc. Tổng số tiền gom được là một con số khổng lồ tới bấy giờ. Sáu nghìn bảy trăm sáu mươi tư đồng.
Đêm hôm đó, cả làng chen chúc ngoài sân nhà ông Trưởng. Cửu Ấu một mình trong buồng làm phép. Sau hàng giờ đồng hồ, hắn bảo ông Trưởng ra hô hào mọi người giải tán về nhà, cấm tiệt không ai được dòm ngó để bạc được dưỡng thai. Đợi vắng người, một mình hắn khênh hũ bạc nặng trịch ra vườn chôn. Hắn dặn ông Trưởng: "Bốn giờ kém năm sáng hôm thứ bảy sau, tôi sẽ trở lại. Trong chín hôm tôi không có đây, ông phải cấm không được cho ai lai vãng ra vườn nhé." Rồi hắn khăn gói quả mướp ra đi ngay trong đêm.
Đúng ngày hẹn, cả làng thức trắng đêm chờ đợi ở sân nhà ông Trưởng. Bốn giờ kém năm phút không thấy Cửu Ấu đâu. Không ai dám đào, vì sợ bạc tiêu sản. Nhưng rồi thì cuối cùng sự kiên nhẫn cạn kiệt. Rồi họ lao vào đào bới điên cuồng. Rồi thì cái rương lộ ra, nắp bật mở. Bên trong có lẽ là không cần nói thì ai cũng biết, trống rỗng, chỉ toàn đất đá và gạch vụn. Số bạc khổng lồ đã bốc hơi cùng với gã thầy Mường từ chín ngày trước. Hóa ra cái màn ảo thuật khói um, tắt đèn, chính là lúc mà hắn đánh cháo ruột hũ bạc.
Cả làng phẫn nộ đòi bắt đền ông Trưởng. Ông Trưởng cùng đường phải lặn lội ra tận Cẩm Phả để tìm ông em Ba Tuần bắt đền. Và đây thì mới là lúc mà sự thật kinh hoàng, cái màn kịch khủng khiếp nhất được phơi bày.
Ba Tuần không hề hối lỗi. Hắn cười nhạt và thú nhận. Chính hắn trước đây cũng bị lừa mất 250 đồng bạc trắng. Kẻ lừa hắn đã dạy hắn rằng, muốn gỡ lại tiền, chỉ có cách lừa người khác. Ba Tuần đã chọn chính người anh họ của mình là ông Trưởng để làm vật thế mạng.
Nghe xong thì ông Trưởng không những không báo quan, mà còn nảy ra một ý định. Ông hỏi Ba Tuần về cách thức lừa đảo. Rồi ông nghĩ ngay tới ông Nghị Thăng, người cậu ruột giàu có vạn quan của mình.
Câu chuyện kết thúc bằng hình ảnh hai anh em, hai kẻ vừa là nạn nhân, vừa là đồng phạm, ôm bụng cười ngặt ngẽo và chuẩn bị cho một phi vụ lừa đảo tiếp theo, tàn khốc hơn, nhắm vào chính người thân ruột thịt tiếp theo.

Khi người thân là con dao găm ngọt ngào nhất.

Nếu Cửu Ấu là một con sói, thì Ba Tuần chính là bộ lông cừu hoàn hảo. Bài học nhập môn của mọi kẻ lừa đảo luôn là lừa đảo người thân cận. Tại sao những vụ lừa đảo tiền tỷ ngày nay thường bắt đầu từ người nhà, bạn thân, đồng nghiệp? Bởi vì người lạ sẽ kích hoạt một cơ chế phòng vệ của não bộ. Chúng ta sẽ luôn nghi ngờ người lạ. Nhưng người thân kích hoạt cơ chế tin tưởng mặc định. Ông Trưởng là một người khôn ngoan, lọc lõi, thậm chí là đa nghi, bởi vì ông ta đã rình mò Cửu Ấu. Thế nhưng ông đã chết ngay từ nước cờ đầu tiên. Ông tin Ba Tuần. "Chẳng nhẽ chỗ anh em thân, tôi lại không rủ hắn đến ở đằng bác, e rồi bác lại trách tôi là đem mối lợi cho người ngoài".

Câu nói này của Ba Tuần là một đòn tâm lý tống tiền cảm xúc cực mạnh. Hắn đánh vào nỗi sợ bị ra rìa. Sợ anh em trách móc. Hắn biến việc Cửu Ấu đến nhà ông Trưởng thành một cái đặc ân mà ông Trưởng phải tranh dành mới có được.

Nguyễn Công Hoan đã vạch trần một cái sự thật đau lòng. Kẻ cầm dao đâm ta sâu nhất, lại thường là kẻ đứng gần ta nhất. Trong các mô hình đa cấp, lừa đảo tài chính hiện đại, những người lôi kéo nhiệt tình nhất chính là bạn bè, cô gì, chú bác, bạn học cũ, đồng nghiệp v.v...
Họ bán rẻ uy tín tích lũy cả đời, để đổi lấy hoa hồng, hoặc đơn giản là tìm người chết thay như Ba Tuần.

Viên gạch dưới gầm phản, thiên kiến xác nhận và ảo ảnh của sự thông minh.

Chi tiết ông Trưởng tự mình lẻn vào buồng, cạy gạch, tìm thấy cọc bạc, là chi tiết đắt giá nhất về mặt tâm lý học tội phạm. Tại sao Cửu Ấu lại hớ hênh để một bí mật quan trọng như vậy? Không, hắn không hề hớ hênh, hắn đang chơi trò cầy ý tưởng. Nếu Cửu Ấu nói rằng tôi có phép thuật, ông Trưởng sẽ bán tín bán nghi. Thế nhưng, khi mà ông Trưởng tự mình khám phá, não bộ của ông sẽ mặc định đó là chân lý. Đây là thiên kiến xác nhận. Con người thì có xu hướng tin tuyệt đối vào những gì mà mình tìm ra, hơn là những gì mà người khác nói. Cửu Ấu đã biến ông Trưởng từ một nạn nhân bị động, thành một đồng phạm chủ động trong việc tự lừa dối chính mình.

Ông Trưởng tin vào sự thông minh, sự lọc lõi, sự ranh mãnh của mình khi phát hiện ra bí mật của khách. Thế nhưng hỡi ôi, cái sự thông minh đó đã nằm gọn trong kịch bản của kẻ lừa đảo. Nhưng rất tiếc là ông Trưởng chưa học được bài học kinh điển. Những gì mình nhìn thấy, là những gì mà người khác muốn cho mình thấy.

Vậy thì bài học ở đây là gì?
Khi bạn nghĩ rằng mình là thợ săn đang rình mồi, thì coi chừng, có khi bạn chính là con mồi đang sập vào bẫy. Những kẻ lừa đảo cao tay không bao giờ trèo kéo. Hắn tạo ra một cái sân khấu để bạn tự diễn, tự sướng và tự sát.

Vòng lặp của quỷ: từ nạn nhân hóa đao phủ.

Đoạn kết của truyện nó không chỉ là bi kịch, nó là một phần kinh dị, khi Ba Tuần thú nhận mình cũng bị lừa và đang đi lừa lại người khác để gỡ gạc. Câu chuyện chuyển từ lừa đảo tài chính sang lừa đảo nhân tính. Hãy nhìn qua phản ứng của ông Trưởng. Ông ta không giận dữ mà đấm vào mặt Ba Tuần. Ông ta cũng chẳng đi báo quan. Ông ta cắn ngón tay nghĩ ngợi. Đó là khoảnh khắc đấu tranh nội tâm giữa thiên thần và ác quỷ. Và ác quỷ đã thắng nhanh như một cái chớp mắt.

"Ðược, ông cậu ruột tôi là ông Nghị Thăng, giàu có tới vạn, mà cũng thực thà dễ bảo như anh em mình. Ông ấy tin cậy tôi lắm. Ðể tôi giới thiệu cho nó!"

Đây là cơ chế sinh tồn của loài vật ăn hoặc bị ăn. Trong cơn tuyệt vọng vì mất tiền, ông Trưởng đã vứt bỏ nốt chút lương chi cuối cùng. Ông sẵn sàng biến người cậu ruột, người tin yêu ông nhất, thành vật thế mạng. Cái cười như nẻ của anh em ở cuối chuyện là tiếng cười man dại của sự tha hóa. Họ không còn là con người nữa rồi. Họ đã trở thành một mắt xích trong chuỗi thức ăn của quỷ.

Lừa đảo không chỉ cướp tiền, nó cướp đi linh hồn của nạn nhân, biến nạn nhân thành phiên bản tiếp theo của kẻ lừa đảo. Đây là một dạng virus đạo đức, lây lan từ người này sang người khác, qua con đường của lòng tham và sự sợ hãi.

So chiếu đời thực: từ "Bạc đẻ" đến những trại người Campuchia.

Gần một thế kỷ đã trôi qua kể từ khi mà Nguyễn Công Hoan viết "Bạc đẻ". Thế nhưng hãy nhìn ra ngoài cửa sổ, bạn thấy gì?

Đầu tiên, bạn sẽ thấy những trại người thời 4.0.
Bạn có thấy sự tương đồng rùng mình giữa hành động của Ba Tuần, ông Trưởng với những nạn nhân trong các khu lừa đảo ở Campuchia hay Myanmar hiện nay không?
Hàng ngàn người trẻ bị lừa sang đó, với giấc mơ việc nhẹ, lương cao, giống với giấc mơ "Bạc đẻ". Khi sang tới nơi, họ bị đánh đập, bị nhốt. Họ nhận ra mình bị lừa. Và để sống sót, để có tiền chuộc thân, họ buộc phải làm gì? Họ buộc phải cầm điện thoại lên, gọi về Việt Nam và lừa chính đồng bào, bạn bè, người thân của mình.

Cơ chế tâm lý y hệt như vậy. Tao đã chết rồi, nhưng tao phải kéo đứa khác chết cùng, để tao được sống.

Nguyễn Công Hoan đã tiên chi về một xã hội, nơi mà con người sẵn sàng giẫm đạp lên nhau để ngoi lên từ vũng bùn, bất chấp luân thường đạo lý.

Thứ hai, đó là công nghệ mổ lợn.
Quy trình của Cửu Ấu: cho ăn thử một đồng, rồi được mười đồng, rồi đợi vỗ béo, và cuối cùng là giết thịt.
Quy trình của các sàn Forex tiền ảo lừa đảo ngày nay: cho ăn lãi nhỏ, cho rút tiền lần đầu, dụ nạp vốn lớn, rồi khóa tài khoản.
Không có gì thay đổi cả. Chỉ có công cụ là thay đổi, từ cái hũ sành, cái rương sang cái app điện thoại. Còn lòng tham và nỗi sợ của con người thì vẫn nguyên vẹn như thời đồ đá.

Thứ ba, ảo vọng về thu nhập thụ động.
Cái hũ sành "Bạc đẻ" chính là ông tổ của khái niệm thu nhập thụ động bị biến tướng. Chúng ta thì bất kỳ ai cũng muốn tiền tự đẻ ra tiền mà không phải lao động. Đó là một ước mơ chính đáng thôi. Nhưng nó cũng là điểm yếu chết người. Kẻ lừa đảo thì nó đánh trúng vào tâm lý muốn đi tắt đón đầu. Khi bạn tin rằng có một công thức bí mật như cái chai thuốc của Cửu Ấu giúp bạn giàu nhanh hơn người khác, mà không cần phải đổ mồ hôi, thì bạn đã tự đặt một chân vào cái hũ sành rỗng tuếch đó rồi.

Lời kết: Cái hũ sành không đáy.

"Bạc đẻ" khép lại bằng tiếng cười, nhưng nó để lại một nỗi sợ hãi mênh mang.
Nỗi sợ không đến từ việc mất tiền. Tiền mất thì có thể kiếm lại.
Nỗi sợ đến từ việc nhận ra rằng, trong mỗi chúng ta đều đang có một ông Trưởng đang ngủ quên. Chỉ cần đúng hoàn cảnh, đúng mồi nhử và đúng áp lực, cái con quỷ tham lam đó nó sẽ thức giấc.

Câu chuyện là một lời cảnh tỉnh đanh thép. Trên đời này không có bạc nào tự đẻ ra bạc cả.

Chỉ có sức lao động và trí tuệ mới tạo ra giá trị. Mọi con đường tắt, trải đầy hoa hồng, đều dẫn tới miệng vực.

Và đáng sợ hơn cả, hãy cảnh giác khi mà lòng tham thôi thúc bạn, kéo người khác xuống vũng bùn của mình. Bởi khi đó bạn không chỉ mất tiền, bạn đã mất chính mình. Cái hũ sành kia nó rỗng tuếch, nhưng nó lại chứa đựng một sự thật đầy ắp về nhân gian. Khi lòng tham lên ngôi, tình thân chỉ là một món hàng để định giá. Yeah.